jump to navigation

Analiza e mospërputhjeve

Postuar tek: Mospërputhjet në Bibël

Kur i shikojmë mospërputhjet të cilat myslimanët i cekin ne kuptojmë që shumë nga këto gabime nuk janë fare gabime por janë ose keqkuptime të kontekstit ose asgjë më shumë se gabime të kopjuesit. E para është shumë më lehtë për t’u sqaruar, gjersa e dyta ka nevojë për më tepër vëmendje. Është mjaft e qartë që librat e Dhiatës së Vjetër janë shkruar midis shekullit XVII dhe V para Krishtit dhe në pergamenat e vetme që ishin në dispozicion në atë kohë, copa të papirusit, që shumë shpejt kalbeshin, kështu që kishin nevojë të kopjoheshin vazhdimisht. Ne e dimë që një pjesë e madhe e Dhiatës së Vjetër është kopjuar me dorë për 3000 vjet me radhë, gjersa Dhiata e Re është kopjuar për 1400 vjet të tjera, në komunitetet e izoluara në vendet e ndryshme dhe në kontinente të ndryshme, por ato qëndruan të pandryshuara në themel. Sot shumë nga dorëshkrimet e vjetra janë gjetur që mund të vërtetojnë dorëshkrimet më të hershme. Në fakt ne kemi një koleksion shumë të madh të dorëshkrimeve që janë në dispozicion dhe tek të cilat ne mund të shkojmë për të konfirmuar besueshmërinë e dokumenteve të tanishme.

Sa i pĂ«rket DhiatĂ«s sĂ« Re (MSS) ne kemi nĂ« posedimin tonĂ« 5,300 dorĂ«shkrime dhe fragmente greke, 10,000 dorĂ«shkrime tĂ« pĂ«rkthimeve latine dhe sĂ« paku 9,300 pĂ«rkthime tĂ« tjera tĂ« hershme. TĂ«rĂ«sisht kemi 24,000 kopje tĂ« dorĂ«shkrimeve apo pjesĂ« tĂ« DhiatĂ«s sĂ« Re tĂ« cilat mund t’i pĂ«rdorim! Ă«shtĂ« e qartĂ« qĂ« kjo na jep shumĂ« mĂ« tepĂ«r material me tĂ« cilin ne mund tĂ« pĂ«rshkruajmĂ« vargjet e ndryshme qĂ« mund tĂ« ekzistojnĂ«. Aty ku leximi mund tĂ« jetĂ« tjetĂ«r, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« identifikimi dhe heqja e tyre dhe pastaj janĂ« vendosur si shĂ«nim nĂ« fund tĂ« faqes nĂ« faqet pĂ«rkatĂ«se tĂ« teksteve. NĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ« kjo gjĂ« nuk nĂ«nkupton ndonjĂ« tĂ« metĂ« me BiblĂ«n tonĂ« (siç e gjejmĂ« nĂ« autografet origjinale). MegjithatĂ«, tĂ« krishterĂ«t e pranojnĂ« me gatishmĂ«ri se ka pasur “gabime shkrimore” nĂ« kopjet e DhiatĂ«s sĂ« VjetĂ«r dhe tĂ« Re.

Shmangia e secilës dhe çdo rrëshqitjeje të penës gjatë kopjimit faqe për faqe, të secilit libër, qoftë ai i Shenjtë ose jo, është përtej aftësive të cilido. Por ne mund të jemi të sigurt që dorëshkrimi origjinal (i njohur më mirë si autografi) i secilit libër të Biblës, i frymëzuar drejtëpërdrejtë nga Perëndia, ka qenë i lirë nga çdo gabim. Mirëpo këto origjinale nuk ekzistojnë më, për shkak të datës së hershme të zanafillës së tyre. Individët që ishin përgjegjës për kopjimin e tyre (skribët ose kopjuesit) ishin të prirur për të bërë dy lloje të gabimeve shkrimore, që janë shumë mirë të dokumentuara dhe të ditura nga ekspertët në fushën e analizës së dorëshkrimeve. Njëri ka të bëj me shqiptimin e emrave të duhur (veçanërisht emrat e huaj dhe të panjohur), dhe tjetri ka të bëjë me numrat. Fakti që kryesisht vetëm këto lloje të gabimeve janë evidente i jep besueshmëri argumentit për gabimet e kopjuesit. Nëse me të vërtetë origjinalet do të ishin në mospërputhje, ne do të shikonim dëshmi për këtë gjë brenda përmbajtjes së vet historive. (Archer 1982:221-222).

Megjithatë, çfarë është e rëndësishme të përmendet është që asnjë variacion i testuar mirë në kopjet e dorëshkrimeve që kanë ardhur tek ne nuk ndryshon ndonjë doktrinë të Biblës. Deri në këtë masë, së paku, Shpirti i Shenjtë ka ushtruar një ndikim kufizues në mbikqyerjen e transmetimit të tekstit. Pasi që Perëndia askund nuk ka premtuar një transmetim të pagabueshëm të Shkrimeve, është e nevojshme që të konfirmojmë se vetëm tekstet autografike të dokumenteve origjinale kanë qënë të frymëzuara. Për këtë arsye është e nevojshme që ne të mbajmë një kriticizëm të vazhdueshëm tekstual si një mënyrë e zbulimit të ndonjë gabimi që ka patur mundësi të hyjë në tekst gjatë rrjedhës së transmetimit të tij.

Por vendimi i kĂ«saj shkence Ă«shtĂ« qĂ« teksti hebraik dhe grek duket tĂ« jetĂ« i ruajtur shumĂ« mirĂ«, saqĂ« ne jemi tĂ« justifikuar bujarisht nĂ« pohimin tonĂ«, sĂ« bashku me Pohimin e VestministĂ«rit njĂ« providencĂ« e veçantĂ« e PerĂ«ndisĂ« nĂ« kĂ«tĂ« çështje dhe nĂ« deklarimin qĂ« autoriteti i Shkrimeve nuk Ă«shtĂ« i rrezikuar nga fakti qĂ« kopjet qĂ« i kemi sot nuk janĂ« plotĂ«sisht pa gabime. NgjashĂ«m me kĂ«tĂ«, asnjĂ« pĂ«rkthim nuk Ă«shtĂ« dhe as qĂ« mund tĂ« jetĂ« i pĂ«rsosur, dhe tĂ« gjitha pĂ«rkthimet janĂ« njĂ« hap shtesĂ« larg autografit. Por vendimi i shkencĂ«s gjuhĂ«sore Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« krishterĂ«t anglishtfolĂ«s, sĂ« paku, janĂ« tepĂ«r mirĂ« tĂ« shĂ«rbyer nĂ« kĂ«to ditĂ« me njĂ« mori tĂ« pĂ«rkthimeve tĂ« shkĂ«lqyera dhe nuk kanĂ« asnjĂ« shkak pĂ«r tĂ« hezituar nĂ« konkludimin se Fjala e VĂ«rtetĂ« e PerĂ«ndisĂ« Ă«shtĂ« afĂ«r tyre. NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, pasi qĂ« nĂ« Shkrime çështjet kryesore pĂ«r tĂ« cilat flitet nĂ« tĂ« pĂ«rsĂ«riten shpesh herĂ« si dhe dĂ«shmia konstante e Shpirtit tĂ« ShenjtĂ« pĂ«rmes FjalĂ«s dhe nĂ« tĂ«, asnjĂ« pĂ«rkthim serioz i Shkrimeve tĂ« Shenjta s’do tĂ« mund tĂ« shkatĂ«rronte kuptimin e saj sa qĂ« ta bĂ«jĂ« tĂ« paaftĂ« pĂ«r ta bĂ«rĂ« lexuesin e saj “tĂ« ditur pĂ«r shpĂ«timin me anĂ« tĂ« besimit qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« Krishtin Jezus” (2 Tim.3:15).

Duke pasur kĂ«tĂ« gjĂ« nĂ« mendje le tĂ« shikojmĂ« tani nĂ« shembujt e dhĂ«na nga Shabir Alija nĂ« pamfletin e tij qĂ« tĂ« verifikojmĂ« nĂ«se shkrimet mund t’i qĂ«ndrojnĂ« testit tĂ« autoritetit tĂ« pĂ«rqafuar mĂ« lartĂ« ose jo?. NdĂ«rsa i pĂ«rgjigjeshim sfidave tĂ« mĂ«poshtme ka qenĂ« e qartĂ« pĂ«r ne tĂ« katĂ«rt qĂ« Shabiri ka bĂ«rĂ« njĂ« numĂ«r gabimesh nĂ« arsyetimin e tij tĂ« cilat mund tĂ« korrigjoheshin lehtĂ« po tĂ« shikonte kontekstin. Kjo gjĂ« mund tĂ« na ofroj njĂ« ide se pse myslimanĂ«t nĂ« pĂ«rgjithĂ«si janĂ« tĂ« dhĂ«nĂ« sĂ« tepĂ«rmi nĂ« kĂ«rkimin pas, si dhe me sa duket nĂ« gjetjen e “mospĂ«rputhjeve” nĂ« BibĂ«l - shumĂ« prej tĂ« cilave shpjegohen lehtĂ« duke ju drejtuar kontekstit. Kur ne shikojmĂ« Kuranin ne goditemi me situatĂ«n e kundĂ«rt, pasi qĂ« Kurani ka shumĂ« pak kontekst qĂ« tĂ« mund t’i referohemi. Ka pak tregim, dhe fragmentet futen brenda fragmenteve tĂ« tjera me tema tĂ« cilat nuk kanĂ« lidhje. NjĂ« temĂ« e ngjashme merret dhe pĂ«rsĂ«ritet nĂ« suren tjetĂ«r, por me variacione dhe nganjĂ«herĂ« me materiale kontradiktore (p.sh. tregimet e ndryshme pĂ«r Abrahamin dhe idhujt e gjetur tek Surja 21:51-59 dhe 6:74-83; 19:41-49).

Ă‹shtĂ« me vend, pra, qĂ« myslimanĂ«t neglizhojnĂ« tĂ« shikojnĂ« nĂ« librin e ShenjtĂ« tĂ« tyre pĂ«r fragmentet e tjera pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« njĂ« kontekst. Nuk Ă«shtĂ« pĂ«r t’u çuditur qĂ« ata refuzojnĂ« ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« gjĂ« edhe me BiblĂ«n. NĂ« faqen e dytĂ« tĂ« librit tĂ« tij “101 mospĂ«rputhje tĂ« qarta nĂ« BibĂ«l”, Shabir Alija shkruan “Autorizim i lejuar! Ju lutemi kopjojeni kĂ«tĂ« broshurĂ« dhe shpĂ«rndajeni tĂ« vĂ«rtetĂ«n”. Ne, autorĂ«t e kĂ«tij shkrimi, kemi kĂ«naqĂ«sinĂ« pĂ«r ta pĂ«rmbushur kĂ«tĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« z. AlijĂ«s. Edhe pse ne nuk i kemi kopjuar direkt tĂ« gjitha fjalĂ«t e tij, ne kemi kopjuar mospĂ«rputhjet e supozuara nĂ« kĂ«tĂ« broshurĂ« dhe ju jemi pĂ«rgjigjur atyre. Prandaj, pĂ«rmes kĂ«tyre kundĂ«rshtimeve ne jemi duke bĂ«rĂ« atĂ« çfarĂ« Shabiri ka kĂ«rkuar, pra shpĂ«rndarjen e sĂ« vĂ«rtetĂ«s! Duke treguar themelin e patundur tĂ« BiblĂ«s, qĂ« Ă«shtĂ« e vĂ«rteta. Ju lutemi t’i peshoni fjalĂ«t e z.AlijĂ«s me kĂ«to kundĂ«rshtime qĂ« gjenden kĂ«tu. Ju do tĂ« vini re se njĂ« numĂ«r i pyetjeve pĂ«rmbajnĂ« mĂ« shumĂ« se njĂ« pĂ«rgjigje. Kjo Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r tĂ« treguar qĂ« ka mĂ«nyra tĂ« ndryshme pĂ«r tĂ« kuptuar njĂ« problem nĂ« dukje, ose gjoja njĂ« problem, tĂ« tekstit Biblik.