jump to navigation

Antropologjia

Postuar tek: Doktrinat e Biblës

Fjala “antropologji” vjen nga fjala greke “anthropos” qĂ« do tĂ« thotĂ« njeri. Antropologjia Ă«shtĂ« doktrina e njeriut. Ka mjaft pĂ«rkufizime pĂ«r njeriun, disa komike dhe disa tragjike. NĂ« kĂ«tĂ« studim tĂ« antropologjisĂ« ne do tĂ« shkojmĂ« tek burimi i vĂ«rtetĂ«, Shkrimi i ShenjtĂ«. Njeriu ka dĂ«shiruar gjithmonĂ« tĂ« dijĂ« se kush Ă«shtĂ«, nga ka ardhur dhe ku Ă«shtĂ« duke shkuar. Fjala e ShenjtĂ« e PerĂ«ndisĂ« e jep tĂ« vetmen dĂ«shmi tĂ« plotĂ«.

I. Njeriu në Gjendjen e tij të Ndershmërisë (Pafajësisë)

Me këtë ne nënkuptojmë njeriun në gjendjen e tij fillestare të pastërtisë—drejtësia e tij.

A. Origjina e tij.

1. Negative.

a. Jo nga abiogjeneza. Kjo teori beson se nuk ka patur asnjë krijues të njeriut, por që njeriu erdhi thjesht në jetë, pa ndonjë shkak dhe filloi të jetojë, duke përmbushur edhe rimën e ninullës, që thotë:

Nga erdhe vogëlush i dashur?

Nga hiçi deri këtu kam ardhur!

Ky argument nuk ka nevojë për përgjigje, por, me qëllim që të përballemi me kritikën, ne vetëm po theksojmë se, nëse diçka e tillë si abiogjeneza ishte e mundur, nuk do të kishte asnjë fuqi që ta ndalonte që të ndodhte përsëri. Nuk ka asnjë dëshmi të një ndodhie të dytë dhe, sigurisht, që nuk ndodhi kurrë as në rastin e parë.

b. Jo nga evolucioni apo zhvillimet natyrore. NjĂ« pĂ«rkufizim i shkurtĂ«r i evolucionit Ă«shtĂ«: “Ai proces me anĂ« tĂ« cilit, nĂ«pĂ«rmjet njĂ« lloj grumbullimi tĂ« materies gjatĂ« shumĂ« epokave dhe prej shumĂ« specieve, nga rastĂ«sia apo nga ligji, shfaqet njeriu”. Ky koncept ka mbizotĂ«ruar pĂ«r shumĂ« vite, por mbĂ«shtetĂ«sit e tij janĂ« nĂ« rĂ«nie. Shkenca moderne, siç Ă«shtĂ« edhe antropologjia, po i kundĂ«rshton tĂ« gjitha thĂ«niet e kĂ«tij koncepti. Bibla shpall qĂ« njeriu Ă«shtĂ« njĂ« krijesĂ« e veçuar e PerĂ«ndisĂ« dhe qĂ« kafshĂ«t u krijuan nĂ« njĂ« kohĂ« tjetĂ«r, krejtĂ«sisht veçmas nga njeriu. Evolucioni na mĂ«son qĂ« njeriu dhe kafshĂ«t kanĂ« njĂ« origjinĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«, e cila ndahet si nĂ« degĂ«, nĂ« shumĂ« specie tĂ« ndryshme. PĂ«r ta kundĂ«rshtuar kĂ«tĂ«, ne pĂ«rdorim Shkrimin dhe arsyetimin njerĂ«zor si mĂ« poshtĂ«:

(1) KundĂ«rshton Shkrimin. Shkrimet thonĂ«: “Sipas llojit tĂ« tyre” (Zanafilla 1:24). Kjo i mbĂ«rthen speciet nĂ« vetvete, duke i ndaluar tĂ« zhvillohen nĂ« njĂ« specie krejt ndryshe.

(2) Nuk ka asnjë dëshmi të ndonjë kafshe që është bërë njeri. Me siguri, në gjashtë mijë vite, në qoftë se evolucioni do të ishte i vërtetë, do të kishte patur shembuj të tij edhe sot.

(3) Nuk ka asnjĂ« dĂ«shmi qĂ« hallka qĂ« mungon, Ă«shtĂ« gjetur. ShumĂ« tĂ« ashtuquajtur libra historie japin piktura krijesash, tĂ« cilat i kanĂ« quajtur si lidhja (hallka) qĂ« mungon. KĂ«to piktura janĂ« fotografi vizatimesh dhe jo fotografi krijesash tĂ« vĂ«rteta, pĂ«rderisa asnjĂ« nga kĂ«to nuk ka ekzistuar. Ne kemi mĂ«suar qĂ« “lidhja (hallka) qĂ« mungon”, Ă«shtĂ« njĂ« krijesĂ« mes njeriut dhe majmunit. Piktura e saj Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht imagjinatĂ« e njĂ« artisti, i cili mori njĂ« copĂ« kockĂ« apo dhĂ«mb dhe ndĂ«rtoi njĂ« njeri rreth saj. Kjo Ă«shtĂ« thjesht si shprehja popullore “peshku nĂ« det, tigani nĂ« zjarr”. Do tĂ« na pĂ«lqente tĂ« pĂ«rmendnim William Jennings Bryan[1] nĂ« lidhje me “lidhjen (hallka) qĂ« mungon”: “NĂ« qoftĂ« se lidhja qĂ« mungon Ă«shtĂ« gjetur, atĂ«herĂ« pse po e kĂ«rkojnĂ« akoma”?

(4) Nuk ka dëshmi që njeriu primitiv ndryshonte nga njeriu i sotshëm.

(5) Ka dëshmi që gjaku njerëzor është i njëjti gjak për të gjithë (Veprat 17:26). Lufta e Dytë Botërore e ka vërtetuar këtë. Gjaku i një njeriu të bardhë mund të vendoset në venat e një njeriu të zi, dhe e kundërta, dhe mund të japë jetë. Transfuzionet e gjakut janë praktikuar vetëm gjatë njëqind viteve të fundit, por Perëndia na e shfaqi këtë mijëra vite më parë.

(6) Ka një ndryshim të madh mes ndërtimit të njeriut dhe të kafshëve.

(a) Fizikisht. Njeriu është një krijesë me trup pingul, kurse kafshët janë me katër këmbë.

(b) Nga ana intelektuale. Njeriu ka intelekt, ndërsa kafshët kanë instinkte.

(c) Moralisht. Njeriu është e vetmja krijesë e Perëndisë që ka cilësi morale.

(d) Frymërisht. Vetëm njeriu është krijuar me koncepte frymërore. Vetëm ai, në dallim nga të gjitha krijesat, mund të adhurojë Perëndinë.

2. Pozitive. Njeriu Ă«shtĂ« njĂ« krijesĂ« e drejtpĂ«rdrejtĂ« e PerĂ«ndisĂ«. “KĂ«shtu PerĂ«ndia krijoi njeriun simbas shĂ«mbĂ«lltyrĂ«s sĂ« vet, simbas shĂ«mbĂ«lltyrĂ«s sĂ« PerĂ«ndisĂ«; Ai krijoi mashkullin e femrĂ«n” (Zanafilla 1:27).

B. Natyra e tij.

1. ShĂ«mbĂ«llimi fillestar i njeriut. “Pastaj PerĂ«ndia tha: ‘Ta bĂ«jmĂ« njeriun sipas shĂ«mbĂ«lltyrĂ«s sonĂ« dhe nĂ« ngjasim me ne’” (Zanafilla 1:26a). “Cilido qĂ« derdh gjakun e njĂ« njeriu, gjaku i tij do tĂ« derdhet nga njĂ« njeri, sepse PerĂ«ndia e ka krijuar njeriun simbas shĂ«mbĂ«lltyrĂ«s sĂ« tij” (Zanafilla 9:6). Shihni gjithashtu 1 Korintasve 11:7 dhe Jakobi 3:9.

a. E parĂ« nĂ« tre njĂ«sitĂ« pĂ«rbĂ«rĂ«se tĂ« njeriut. “AtĂ«herĂ« Zoti PerĂ«ndi formoi njeriun nga pluhuri i tokĂ«s, i fryu nĂ« vrimat e hundĂ«s njĂ« frymĂ« jete dhe njeriu u bĂ« njĂ« qenie e gjallĂ«” (Zanafilla 2:7). “Dhe PerĂ«ndia i paqes ju shenjtĂ«roftĂ« ai vetĂ« tĂ«rĂ«sisht; dhe gjithĂ« fryma juaj, shpirt e trup, tĂ« ruhet pa tĂ« metĂ« pĂ«r ardhjen e Zotit tonĂ« Jezus Krisht” (1 Thesalonikasve 5:23).

b. E parĂ« nĂ« natyrĂ«n intelektuale dhe morale tĂ« njeriut. “Mos gĂ«njeni njeri tjetrin, sepse ju e zhveshĂ«t njeriun e vjetĂ«r me veprat e tij, edhe veshĂ«t njeriun e ri, qĂ« pĂ«rtĂ«rihet nĂ« njohurinĂ« sipas shĂ«mbullit tĂ« atij qĂ« e krijoi” (KolosianĂ«ve 3:9-10). Shihni pĂ«r kĂ«tĂ« edhe EfesianĂ«t 4:24.

c. E parĂ« nĂ« shĂ«mbĂ«llimin fizik. Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« PerĂ«ndia Ă«shtĂ« njĂ« FrymĂ« (Gjoni 4:24) dhe PerĂ«ndia Ă«shtĂ« i padukshĂ«m (KolosianĂ«ve 1:15), por gjithmonĂ« PerĂ«ndia ka patur njĂ« formĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n Ai e ka shfaqur Veten e Tij: “Sa pĂ«r mua, pĂ«r hir tĂ« drejtĂ«sisĂ« do tĂ« shoh fytyrĂ«n tĂ«nde; do tĂ« ngopem nga prania jote kur tĂ« zgjohem” (Psalmi 17:15). Shihni gjithashtu FilipianĂ«ve 2:6-7, Mark 15:12 dhe Gjoni 5:37.

Krishti nuk u formua nĂ« formĂ«n apo shĂ«mbĂ«lltyrĂ«n e Adamit, por Adami u bĂ« nĂ« formĂ«n dhe shĂ«mbĂ«lltyrĂ«n e Krishtit, qĂ« do tĂ« vinte: “por vdekja mbretĂ«roi nga Adami deri te Moisiu edhe mbi ata qĂ« nuk kishin mĂ«katuar me njĂ« shkelje tĂ« ngjashme nga ajo e Adamit, qĂ« Ă«shtĂ« figura e atij qĂ« duhej tĂ« vinte” (RomakĂ«ve 5:14).

2. Pafajësia fillestare e njeriut. Disa shpallin që Adami u krijua në shenjtëri ose në drejtësi. Kjo nuk është krejt e saktë. Njeriu u krijua i përsosur jo në drejtësi, por në pafajësi. Ka ndryshim të madh midis pafajësisë dhe drejtësisë. Pafajësia është pastërti (të jesh pa mëkat) që nuk është vënë kurrë përballë provës. Drejtësia është pafajësi që është provuar e sprovuar dhe që ka dalë fitimtare.

C. Ndërtimi i tij.

Siç do ta shohim, njeriu është i përbërë nga elemente tokësore (Zanafilla 2:7) dhe frymërore (1 Thesalonikasve 5:23; Hebrenjve 4:12).

1. Trupi. Trupi i tij u bĂ« nga toka. Kjo ishte pjesa e parĂ« e njeriut qĂ« u formua. “AtĂ«herĂ« Zoti PerĂ«ndi formoi njeriun nga pluhuri i tokĂ«s, i fryu nĂ« vrimat e hundĂ«s njĂ« frymĂ« jete, dhe njeriu u bĂ« njĂ« qenie e gjallĂ«” (Zanafilla 2:7). Trupi paraqitet nĂ« Shkrim si shtĂ«pia e njeriut tĂ« brendshĂ«m. “Aq mĂ« tepĂ«r tek ata qĂ« banojnĂ« nĂ« shtĂ«pi prej argjile, themelet e tĂ« cilave janĂ« nĂ« pluhur dhe shtypen si njĂ« tenjĂ«” (Jobi 4:19). Shihni edhe 2 Korintasve 5:1, 3-4. Procesi me anĂ« tĂ« tĂ« cilit PerĂ«ndia e krijoi njeriun, nuk Ă«shtĂ« i njohur. KĂ«tĂ« ia lĂ«mĂ« PerĂ«ndisĂ«. NjerĂ«zit japin mendimet dhe hamendjet e tyre, por ato mbeten vetĂ«m hamendje. Fjala “pluhur” nuk do tĂ« thotĂ« argjilĂ« apo pisllĂ«k i vjetĂ«r, por lĂ«nda mĂ« cilĂ«sore e tokĂ«s.

a. Analiza vërteton burimin e njeriut. Analiza kimike moderne zbulon në trupin e njeriut po ato elemente që janë edhe në tokë, poshtë këmbëve të njeriut, si: natrium, karbon, hekur etj.

b. Toka mbështet ekzistencën e njeriut. Trupi mbahet nga ajo që rritet nga toka. është trupi i njeriut dhe jo fryma e tij që mbahet e ushqehet. Zija e bukës në ditët e sotme ka vërtetuar që, nëse ushqimi hiqet, hiqet edhe jeta. Nëse vret ushqimin, do të vrasësh njeriun.

c. Vdekja konkretizon elementet e njeriut. Me vdekjen, fillon prishja dhe trupi i njeriut së shpejti kthehet në pluhur nga i cili ishte formuar (Zanafila 3:19).

2. Shpirti. “AtĂ«herĂ« Zoti PerĂ«ndi formoi njeriun nga pluhuri i tokĂ«s, i fryu nĂ« vrimat e hundĂ«s njĂ« frymĂ« jete, dhe njeriu u bĂ« njĂ« qenie e gjallĂ«” (Zanafilla 2:7). Shihni gjithashtu 1 Korintasve 15:45. Shpirti Ă«shtĂ« mbajtĂ«si i ndjenjave dhe orekseve. BimĂ«t, kafshĂ«t dhe njeriu kanĂ« trupa. KafshĂ«t dhe njeriu kanĂ« shpirt, por vetĂ«m njeriu ka njĂ« frymĂ«. Shpirti Ă«shtĂ« jeta e ndĂ«rgjegjshme qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« njeriun dhe nĂ« kafshĂ«n. BimĂ«t kanĂ« jetĂ«, por kjo Ă«shtĂ« jetĂ« e pandĂ«rgjegjshme. Ka njĂ« ndryshim midis shpirtrave tĂ« njerĂ«zve dhe shpirtrave tĂ« kafshĂ«ve. Shpirti i kafshĂ«s Ă«shtĂ« i lidhur me trupin e saj, ndĂ«rsa shpirti i njeriut Ă«shtĂ« i lidhur me frymĂ«n e tij. Shpirti i kafshĂ«s vdes bashkĂ« me kafshĂ«n, kurse shpirti i njeriut nuk vdes kurrĂ«, sepse ai u krijua “shpirt i gjallĂ«” (1 Korintasve 15:45), si njĂ« shpirt qĂ« nuk do tĂ« vdiste kurrĂ«.

Siç Ă«shtĂ« theksuar, shpirti i njeriut Ă«shtĂ« mbajtĂ«si i ndjenjave dhe orekseve tĂ« tij dhe Shkrimi i mĂ«poshtĂ«m do tĂ« nxjerrĂ« nĂ« pah shkallĂ«t e secilĂ«s … Orekset: “Por sa herĂ« qĂ« tĂ« duash, mund tĂ« vrasĂ«sh kafshĂ« dhe tĂ« hash mishin e tyre nĂ« tĂ« gjitha qytetet, simbas bekimit qĂ« tĂ« ka bĂ«rĂ« Zoti; atĂ« mund ta hanĂ« si i papastri, ashtu dhe i pastri, siç bĂ«het me mishin e gazelĂ«s dhe tĂ« drerit;” (Ligji i PĂ«rtĂ«rirĂ« 12:15). DĂ«shirat: “Dhe nĂ« qoftĂ« se njeriu i thoshte: ‘MĂ« parĂ« tĂ« tymoset dhjami, pastaj tĂ« marrĂ«sh sa tĂ« duash’ ai pĂ«rgjigjej: ‘Jo, duhet tĂ« ma japĂ«sh tani; pĂ«rndryshe do ta marr me forcĂ«’” (1 Samueli 2:16). Shihni gjithashtu Ligji i PĂ«rtĂ«rirĂ« 12:20; Psalmi 107:18; FjalĂ«t e Urta 6:30; Isaia 29:8 dhe 1 Samueli 18:1. Urrejtjet: “Davidi tha atĂ« ditĂ«: ‘Kushdo qĂ« i mund JebusejtĂ«, tĂ« arrijĂ« deri nĂ« kanal dhe t’i zmprapsĂ« çalamanĂ«t dhe tĂ« verbĂ«rit qĂ« i urren Davidi’. Prandaj thonĂ«: ‘I verbri dhe çalamani nuk do tĂ« hyjnĂ« nĂ« ShtĂ«pi’” (2 Samueli 5:8). Vajtimet: “Ai ndjen vetĂ«m dhembjen e madhe tĂ« mishit tĂ« tij dhe pikĂ«llohet pĂ«r veten e tij” (Jobi 14:22). Trishtimi: “LĂ«re tĂ« qetĂ«, sepse e ka shpirtin tĂ« trishtuar dhe Zoti ma ka fshehur dhe nuk ma ka treguar” (2 MbretĂ«rve 4:27b). “U tha atyre: ‘Shpirti im Ă«shtĂ« thellĂ«sisht i trishtuar, deri nĂ« vdekje; qĂ«ndroni kĂ«tu dhe rrini zgjuar’” (Marku 14:34). NgazĂ«llime: “UnĂ« do tĂ« gĂ«zohem shumĂ« tek Zoti, shpirti im do tĂ« kremtojĂ« PerĂ«ndinĂ« tim, sepse mĂ« ka veshur me rrobat e shpĂ«timit, mĂ« ka mbuluar me mantelin e drejtĂ«sisĂ«, ashtu si njĂ« dhĂ«ndĂ«r qĂ« vĂ« njĂ« diademĂ«, si njĂ« nuse qĂ« zbukurohet me xhevahiret e saj” (Isaia 61:10). Vuajtjet: “AtĂ«herĂ« i thonin njĂ«ri-tjetrit: ‘Ne jemi me tĂ« vĂ«rtetĂ« fajtorĂ« ndaj vĂ«llait tonĂ«, sepse e pamĂ« ankthin e shpirtit tĂ« tij kur ai na lutej, por nuk ia vumĂ« veshin! Ja pse na ra kjo fatkeqĂ«si’” (Zanafila 42:21).

Ku e merr njeriu shpirtin e tij?

a. Paraekzistenca. Kjo teori mëson që të gjithë shpirtrat që kanë qenë ndonjëherë ose që do të jenë në botë, u krijuan në fillim. Në kohën e ngjizjes, ato bashkohen me trupin. Kjo u mësua nga Platoni, por nuk u pranua kurrë nga kisha, sepse ishte pa bazë në Shkrimin e Shenjtë.

b. Teoria e dyzet ditëve. Kjo teori shpall që pas dyzet ditësh nga ngjizja, shpirti bashkohet me trupin. Katolicizmi romak e propozon këtë gjë. Nëse ky besim është i vërtetë, atëherë Perëndia është krijuesi i shpirtrave mëkatarë.

c. TrashĂ«gimia. Kjo Ă«shtĂ« e vĂ«rteta qĂ« mbĂ«shtetet nĂ« thĂ«nien se edhe shpirti, edhe trupi janĂ« tĂ« ardhur nga prindĂ«rit. “Adami jetoi njĂ«qind e tridhjetĂ« vjet dhe i lindi njĂ« djalĂ« qĂ« i pĂ«rngjiste, njĂ« lloj nĂ« shĂ«mbĂ«lltyrĂ« tĂ« tij dhe e quajti Seth” (Zanafilla 5:3). Shihni gjithashtu Veprat 17:24-26.

3. Fryma. KĂ«tu Ă«shtĂ« pika ku njeriu ndryshon nga tĂ« gjitha krijesat e tjera. Tek HebrenjtĂ« 12:9 PerĂ«ndia thuhet tĂ« jetĂ« “Ati i frymĂ«rave”. Kjo nuk do tĂ« thotĂ« Ati i engjĂ«jve, por i frymĂ«rave tĂ« njerĂ«zve qĂ« janĂ« bĂ«rĂ« tĂ« pĂ«rsosur. Nuk Ă«shtĂ« thĂ«nĂ« kurrĂ« qĂ« PerĂ«ndia tĂ« jetĂ« Ati i shpirtrave. “Sepse, sikurse trupi pa frymĂ«n Ă«shtĂ« i vdekur, ashtu edhe besimi, pa vepra, Ă«shtĂ« i vdekur” (Jakobi 2:26). Kur njĂ« trup vdes, shpirti shkon me frymĂ«n e njeriut. Shpirti dhe fryma mund tĂ« ndahen: “Sepse fjala e PerĂ«ndisĂ« Ă«shtĂ« e gjallĂ« dhe vepruese, mĂ« e mprehtĂ« se çdo shpatĂ« me dy tehe dhe depĂ«rton deri nĂ« ndarjen e shpirtit dhe tĂ« frymĂ«s, tĂ« nyjeve dhe tĂ« palcave, dhe Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« gjykojĂ« mendimet dhe dĂ«shirat e zemrĂ«s” (Hebrenjve 4:12). MegjithatĂ« nuk ka asnjĂ« provĂ« biblike qĂ« ato janĂ« ndarĂ« ndonjĂ«herĂ«. Pasaniku tek Luka 16 shkon nĂ« ferr dhe ai ka me vete si frymĂ«n, ashtu edhe shpirtin. Shihni edhe Mateu 10:28.

Fryma e njeriut Ă«shtĂ« mbajtĂ«si i inteligjencĂ«s sĂ« tij. “Sepse cili nga njerĂ«zit, pra, njeh gjĂ«rat e njeriut, pĂ«rveç se fryma e njeriut qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« tĂ«? Po kĂ«shtu, asnjeri s’i njeh gjĂ«rat e PerĂ«ndisĂ«, pĂ«rveç Fryma e PerĂ«ndisĂ«” (1 Korintasve 2:11). KafshĂ«t nuk zotĂ«rojnĂ« inteligjencĂ«. “Mos u bĂ«ni si kali dhe si mushka qĂ« nuk kanĂ« mend, goja e tĂ« cilĂ«ve duhet tĂ« mbahet me fre dhe me kapistĂ«r, pĂ«rndryshe nuk tĂ« afrohen” (Psalmi 32:9).

Fjala “frymĂ«”, si nĂ« hebraisht, ashtu edhe nĂ« greqisht Ă«shtĂ« pĂ«rkthyer si frymĂ«marrje dhe erĂ«. Konteksti vendos pĂ«r pĂ«rkthimin. MaterialistĂ«t thonĂ« qĂ« fjala pĂ«r frymĂ«n duhet tĂ« jetĂ« “frymĂ«marrje” dhe qĂ«, kur njeriu vdes, ai shuhet pĂ«rgjithmonĂ«. Disa njerĂ«z mendojnĂ« qĂ« njeriu e humbi frymĂ«n qĂ« nga RĂ«nia dhe e rimerr frymĂ«n e tij nĂ« çastin e kthimit nĂ« besim. Kjo do ta bĂ«nte njeriun njĂ« qenie dyshe, megjithatĂ« kjo nuk ka asnjĂ« bazĂ« nĂ« Shkrimin e ShenjtĂ«.

4. Zemra. Kur flasim pĂ«r zemrĂ«n, nuk nĂ«nkuptojmĂ« muskujt nĂ« trup, por mbajtĂ«sin e ndĂ«rgjegjes. “Le t’i afrohemi me zemĂ«r tĂ« vĂ«rtetĂ«, me siguri tĂ« plotĂ« besimi, duke i pasur zemrat tona tĂ« lara prej ndĂ«rgjegjes sĂ« ligĂ« dhe trupin tĂ« larĂ« me ujĂ« tĂ« kulluar” (Hebrenjve 10:22). Shihni gjithashtu 1 Gjoni 3:19-20; Veprat 2:26; 5:3, 5; Mateu 22:37. ParalajmĂ«rimi Ă«shtĂ« qĂ« mund tĂ« ketĂ« njĂ« rrĂ«fim gojor, njĂ« njohuri pa njĂ« besim zemre. “ShumĂ« do tĂ« mĂ« thonĂ« atĂ« ditĂ«: ‘O Zot, o Zot, a nuk profetizuam ne nĂ« emrin tĂ«nd, a nuk i dĂ«buam demonĂ«t nĂ« emrin tĂ«nd, a nuk kemi bĂ«rĂ« shumĂ« vepra tĂ« fuqishme nĂ« emrin tĂ«nd?’ Dhe atĂ«herĂ« unĂ« do t’u sqaroj atyre: ‘UnĂ« s’ju kam njohur kurrĂ«; largohuni nga unĂ«, ju tĂ« gjithĂ«, qĂ« keni bĂ«rĂ« paudhĂ«si’” (Mateu 7:22-23).

D. Gjendja e tij.

Me këtë nënkuptojmë kushtin e njeriut në gjendjen e tij para se të binte.

1. Njohuria e tij. Ai kishte njohuri tĂ« menjĂ«hershme, njohuri ndjesore. Ai nuk ishte njĂ« foshnjĂ« e rritur. Ai ua vuri emrin tĂ« gjitha kafshĂ«ve qĂ« erdhĂ«n nga dora e PerĂ«ndisĂ«. Do tĂ« duhej njĂ« njeri inteligjent pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«. “Dhe njeriu u vuri emra tĂ«rĂ« bagĂ«tisĂ«, zogjve tĂ« qiellit dhe çdo kafshe tĂ« fushave; por pĂ«r njeriun nuk u gjend asnjĂ« ndihmĂ« e pĂ«rshtatshme pĂ«r tĂ«” (Zanafilla 2:20).

2. PĂ«rbashkĂ«sia e tij. PĂ«r njeriun ishte e mundur qĂ« tĂ« kishte bashkĂ«si me PerĂ«ndinĂ«. “Dhe Zoti PerĂ«ndi e urdhĂ«roi njeriun duke i thĂ«nĂ«: ‘Ha bile lirisht nga çdo pemĂ« e kopshtit’” (Zanafilla 2:16). “Dhe PerĂ«ndia tha: ‘Ja unĂ« po ju jap çdo bar qĂ« lĂ«shon farĂ« mbi sipĂ«rfaqen e mbarĂ« tokĂ«s dhe çdo pemĂ« tĂ« ketĂ« fruta qĂ« pĂ«rmbajnĂ« farĂ«; kjo do t’ju shĂ«rbejĂ« si ushqim’” (Zanafilla 1:29).

3. ShtĂ«pia e tij. Kjo shtĂ«pi ishte e vendosur nĂ« njĂ« kopĂ«sht. “Pastaj Zoti PerĂ«ndi mbolli njĂ« kopsht nĂ« Eden, nĂ« lindje, dhe vendosi nĂ« tĂ« njeriun qĂ« kishte formuar” (Zanafilla 2:8). Disa njerĂ«z besojnĂ« qĂ« njeriu primitiv ishte njĂ« njeri shpellash, por kjo nuk Ă«shtĂ« kĂ«shtu, sepse ai ishte njĂ« njeri i kopshtit. DĂ«shmia e parĂ« e njerĂ«zve qĂ« jetuan nĂ« shpella, flet pĂ«r tĂ« pĂ«rndjekurit dhe tĂ« çmendurit: “(bota nuk ishte e denjĂ« pĂ«r ta), u sollĂ«n nĂ«pĂ«r shkretĂ«tira e nĂ«pĂ«r male, nĂ«pĂ«r shpella dhe nĂ«pĂ«r guva tĂ« dheut” (Hebrenjve 11:38). “Dhe, sapo Jezusi zbriti nga barka, menjĂ«herĂ« i doli pĂ«rpara nga varrezat njĂ« njeri i pushtuar nga njĂ« frymĂ« e ndyrĂ«” (Marku 5:2). Ky kopsht nuk Ă«shtĂ« quajtur Eden, por Kopshti nĂ« Eden. Fjala “Eden” do tĂ« thotĂ« rrafshinĂ« ose rrafshnaltĂ«. Armenia Ă«shtĂ« pa dyshim vendi ku filloi njeriu.

4. Mikja e tij. “PĂ«r njeriun nuk u gjend asnjĂ« ndihmĂ« e pĂ«rshtatshme pĂ«r tĂ« … Pastaj Zoti PerĂ«ndi me brinjĂ«n qĂ« i kishte hequr njeriut formoi njĂ« grua dhe e çoi te njeriu” (Zanafilla 2:20, 22). FjalĂ«t “ndihmĂ« e pĂ«rshtatshme” nuk janĂ« fjalĂ« e pĂ«rbĂ«rĂ«, por dy fjalĂ« mĂ« vete, qĂ« do tĂ« thonĂ« e pĂ«rshtatshme pĂ«r (diçka ose dikĂ«). Eva ishte e pĂ«rshtatshme pĂ«r Adamin. Disa qĂ« qeshin me kĂ«tĂ« “histori tĂ« brinjĂ«s”, nuk mund tĂ« na tregojnĂ« se nga erdhi gruaja. Si mendoni ju, pse nuk e bĂ«ri PerĂ«ndia gruan nga pluhuri? PĂ«r shkakun e thjeshtĂ« qĂ« PerĂ«ndia nuk deshi qĂ« njeriu tĂ« ketĂ« dy origjina.

Perëndia mund të krijojë një qenie njerëzore në katër mënyra:

1) Me anë të ngjizjes.

2) Pa ndihmën e një gruaje, si Evën.

3) Pa ndonjë burrë apo grua, si Adamin.

4) Pa ndonjë burrë, me anë të gruas, si Krishtin.

5. Puna e tij. “Dhe PerĂ«ndia i bekoi; dhe PerĂ«ndia u tha atyre: ‘TĂ« jeni tĂ« frytshĂ«m dhe shumĂ«zohuni, mbushni tokĂ«n e nĂ«nshtrojeni, e sundoni mbi peshqit e detit, mbi zogjtĂ« e qiellit dhe mbi çdo qenie qĂ« lĂ«viz mbi tokĂ«’” (Zanafilla 1:28). “Zoti PerĂ«ndi e mori pra njeriun dhe e futi nĂ« kopshtin e Edenit, me qĂ«llim qĂ« ta punonte dhe ta ruante” (Zanafilla 2:15). Kishte punĂ« nĂ« kopĂ«sht, por jo punĂ« me stĂ«rmundim. Kishte punĂ«, por jo njĂ« lloj pune qĂ« tĂ« rraskapit. Fjala “ruaj” nĂ« Zanafilla 2:15 Ă«shtĂ« pĂ«rkthyer shumĂ« mirĂ« me fjalĂ«n “mbroj”. Nga kush do ta mbronte Adami kopshtin? Nga kafshĂ«t e egra? Jo, sepse nuk kishte. Nga njerĂ«zit e egjĂ«r? Jo, sespe Adami ishte i vetmi njeri. Ai ishte vendosur qĂ« ta ruante kopshtin kundĂ«r shfaqjes sĂ« Djallit. Sa herĂ« qĂ« njeriu vendoset nĂ« njĂ« pozitĂ« besimi, PerĂ«ndia gjithmonĂ« jep njĂ« paralajmĂ«rim tĂ« mjaftueshĂ«m.

6. Ushqimi i tij. “Dhe PerĂ«ndia tha: ‘Ja unĂ« po ju jap çdo bar qĂ« lĂ«shon farĂ« mbi sipĂ«rfaqen e mbarĂ« tokĂ«s dhe çdo pemĂ« tĂ« ketĂ« fruta qĂ« pĂ«rmbajnĂ« farĂ«; kjo do t’ju shĂ«rbejĂ« si ushqim’” (Zanafilla 1:29). Njeriu i parĂ« dhe kafsha e fushĂ«s ishin vegjetarianĂ«. Dietat e tyre nuk pĂ«rfshinin fare mish. Njeriu nuk ishte mishngrĂ«nĂ«s, siç besojnĂ« evolucionistĂ«t.

7. Përgjegjësia e tij.

a. TĂ« mbushĂ« tokĂ«n me njĂ« rregull tĂ« ri—njeriu. “Dhe PerĂ«ndia i bekoi; dhe PerĂ«ndia u tha atyre: ‘TĂ« jeni tĂ« frytshĂ«m dhe shumĂ«zohuni, mbushni tokĂ«n e nĂ«nshtrojeni, e sundoni mbi peshqit e detit, mbi zogjtĂ« e qiellit dhe mbi çdo qenie qĂ« lĂ«viz mbi tokĂ«’” (Zanafilla 1:28). Adami ishte njeriu i parĂ«: “KĂ«shtu edhe Ă«shtĂ« shkruar: ‘Njeriu i parĂ«, Adami, u bĂ« shpirt i gjallĂ«; por Adami i fundit Ă«shtĂ« FrymĂ« qĂ« jep jetĂ«’” (1 Korintasve 15:45). Eva Ă«shtĂ« nĂ«na e gjithĂ« qenieve njerĂ«zore: “Dhe burri i vuri gruas sĂ« tij emrin EvĂ«, sepse ajo qe nĂ«na e tĂ«rĂ« tĂ« gjallĂ«ve” (Zanafilla 3:20).

b. TĂ« pĂ«rmbahej pĂ«r tĂ« mos ngrĂ«nĂ« frutin. Ky frut ishte nga pema e njohjes tĂ« sĂ« mirĂ«s dhe tĂ« sĂ« keqes. “Dhe Zoti PerĂ«ndi e urdhĂ«roi njeriun duke i thĂ«nĂ«: ‘Ha bile lirisht nga çdo pemĂ« e kopshtit; por mos ha nga pema e njohjes tĂ« sĂ« mirĂ«s dhe tĂ« sĂ« keqes, sepse ditĂ«n qĂ« do tĂ« hash prej saj ke pĂ«r tĂ« vdekur me siguri’” (Zanafilla 2:16-17).

Ata ishin tĂ« lejuar tĂ« hanin ç’tĂ« donin, pĂ«rderisa kishte bollĂ«k. Ishte vetĂ«m njĂ« pemĂ« qĂ« u ishte ndaluar atyre. Ne nuk e dimĂ« se çfarĂ« lloj fruti ishte. Nuk kishte gjĂ« tĂ« keqe me frutin. Ishte thjesht fakti qĂ« PerĂ«ndia e ndaloi. PerĂ«ndia donte qĂ« Adami dhe Eva tĂ« kishin njohuri, por jo qĂ« ata ta fitonin me anĂ« tĂ« mosbindjes. Mbani mend, pra, qĂ« njeriu ishte vendosur pĂ«r tĂ« ruajtur. Ai ishte paralajmĂ«ruar pĂ«r armikun, prandaj Satani nuk erdhi papritmas. Duke qenĂ« kjo e vĂ«rtetĂ«, pse lejoi PerĂ«ndia qĂ« Adami dhe Eva t’i nĂ«nshtroheshin sulmit tĂ« Djallit? Prova vjen gjithmonĂ« pĂ«rpara njĂ« bekimi. Njeriu gjithmonĂ« duhet tĂ« provohet, pĂ«rpara se tĂ« emĂ«rohet nĂ« njĂ« pozitĂ«.

E. Kryesia e tij.

E gjithë raca njerëzore vjen nga ai njeri i vetëm, Adami. Ashtu siç është kreu, ashtu janë edhe pasardhësit.

1. Etnografia. Kjo është një degë e antropologjisë që e trajton njeriun gjeografikisht dhe në mënyrë përshkruese, duke trajtuar nëndarjet e racave, shkaqet e migrimit dhe çështje të tjera që janë të lidhura me këtë. Kjo shkencë i drejtohet një mëmëdheu të përbashkët, që është Armenia.

2. Filologjia krahasuese. Kjo është shkencë e gjuhës dhe mendon që të gjithë njerëzit vijnë nga e njëjta origjinë.

3. Psikologjia. Kjo është shkenca e mendjes që, gjithashtu, tregon se njeriu ka ardhur nga një origjinë.

4. Fiziologjia. është shkenca që merret me strukturën organike të trupit dhe shpall që njeriu vjen nga i njëjti burim, një origjinë e përbashkët.


[1] William Jennings Bryan (1860-1925) ishte avokat dhe udhëheqës politik në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, i cili fitoi një gjyq kundër John Thomas Scopes, mësues i shkencës që mësoi teorinë e evolucionit kundër ligjeve të atëhershme që ndaluan mësimin e doktrinave kundër Biblës. Sot ligji amerikan ndalon mësimin e Biblës apo krijimit në shumicën e shkollave shtetërore (shënim i përkthyesve).