jump to navigation

Dëshmia e dorëshkrimit të Kuranit

Postuar tek: Bibla dhe Kurani

Analiza e dorëshkrimit të Kuranit na paraqitet me probleme unike që nuk hasen në Bibël. Përderisa ne mund të gjejmë dorëshkrime të shumta të Biblës të shkruara 700-900 vjet më herët, në kohën kur letra e qëndrueshme ende nuk ishte përdorur. Dorëshkrimi i Kuranit gjatë shekullit që pretendon se është mbledhur, shekulli i shtatë, thjesht nuk ekziston. Deri në vitin 750 pas Krishtit (për 100 vite pas vdekjes së Muhamedit) ne nuk kemi dokument të vlefshëm të myslimanëve që mund të na japin një pasqyrë reale të kësaj periudhe të islamit (Wansbrough 1978:58-59 ). Në fakt burimet kryesore që i posedojmë janë prej 150-300 vite pas ngjarjeve që ata i përshkruajnë, prandaj se janë bukur larg prej atyre ngjarjeve (Nevo 1994:108; Wansbrough 1978: 19; Crone 1987:204 ). Për këtë arsye ata janë për të gjitha qëllimet praktike, burime dytësore, si dhe në mbështetje të materialeve të tjera, shumë prej të cilave nuk ekzistojnë. Ne thjesht nuk kemi ndonjë “shënim tjetër nga komuniteti islamik gjatë viteve të (theksuara) 150 e të tjerë, pra, në mes të arabëve të parë (fillimi i viteve të shekullit të VII) dhe të shfaqjes, me tregimet e sira – magazit të literaturës më të hershme islamike” (vitet e fundit të shekullit të VIII, Wansbrough 1978:119).

Na është dashur të gjejmë, në këto 150 vite përkatëse së paku mbetjet e shënimeve për zhvillimin e këtij religjioni të vjetër arab në drejtim të islamit (p. sh. traditat e myslimanëve); dhe ne nuk gjejmë asgjë (Nevo 1994:108; Crone 1980:5-8). Shënimet e dokumentuara në përdorim, para vitit 750 P. K. “gati e tërë përbërja më e mirë e shënimeve të dyshimta e të përpiluara” (Hupphreys 1991:80). Si pasojë ne nuk kemi ndonjë verifikim të besueshëm të asaj që traditat e mëvonshme të myslimanëve tregojnë të vërtetat për jetën e Muhamedit, ose edhe të vet Kuranit. (Schacht 1949:143-154). Në fakt, ne absolutisht nuk i kemi shënimet origjinale të Kuranit. (Schimmel 1984:4). Ne gjithashtu nuk kemi ndonjë dëshmi të saktë të kopjeve të cilat janë të këtij redaktimi dhe të dërguara në Mekë, Medinë, Basra dhe Damask (shikoi argumentet e Gilchristit në librin Jam’ al-Quran, 1989, fq. 140-154 si dhe të Lingsit dhe Safadit, Kurani 1976, fq. 11-17).

Edhe nëse këto kopje disi janë shkapërdedhur gjatë viteve (siç dëshmojnë disa myslimanë tani), ishte dashur gjithsesi të ekzistojnë disa fragmente të këtyre dokumenteve në të cilat do të ishte e mundur të bazohemi. Deri në fund të shekullit të shtatë islami është zgjeruar prej Spanjës deri në Indinë perëndimore dhe në lindje. Kurani (sipas traditave) ishte qendra e besimit të tyre. Natyrisht se me tërë këtë sferë të influencës të jashtzakonshme ishte dashur të ketë ca dokumente të Kuranit ose dorëshkrime që do të ekzistonin deri sot. Ende, nuk kemi asgjë prej asaj kohe.

Me numër jashtëzakonisht të madh të dorëshkrimeve të vlefshme për shkrimet krishtere, të mbledhura shumë kohë para lindjes së Muhamedit, del disi e pamundur se si islami nuk mund të gjejë një vërtetim të vetëm të dorëshkrimit të librit të tyre më të shenjtë për gjatë shekujve prej lindjes së tij.

1. Shkrimet Samarkand dhe Topkapi MSS: Kufik dhe Ma’il

Në përgjigje, myslimanët luftojnë se kanë shumë numra të “Redaktimit Utmanik”, kopje origjinale qysh nga shekulli i shtatë, që ende janë në duart e tyre. Janë dy shkrime që mbahen për më kredibile, dhe të cilat shumë myslimanë bazohen, ato janë dorëshkrimi i Samarkandit, që gjindet në librarinë e Tashkendit, Uzbekistan (në pjesën jugore të ish Bashkimit Sovjetik ), dhe dorëshkrimi Topkapi, që do të jetë e mundur që gjindet në muzeun Topkapi, në Stamboll, Turqi.

Këto dy shkrime janë definitivisht më të vjetra, dhe janë bërë shumë analiza etimologjike nga ana e skriptologjistëve, aq sa edhe ekspertët arabë kaligrafë e vërtetojnë në diskutimet e tyre. Shumë myslimanë nuk e kuptojnë se këto dy shkrime janë shkruar në shkrimin kufik, që sipas ekspertëve të shkrimit modern të Kuranit, si Martin Lings dhe Jasin Hamid Safadi, nuk janë paraqitur para fundit të shekullit të tetë dhe nuk ishin përdorur definitivisht në Mekë dhe Medinë në shekullin e shtatë (Lings & Safadi 1976:12-13,17; Gilchrist 1989:145-146;152-153 ). Arsyet për këtë janë të qarta. Duke marrë parasysh se: Shkrimi kufik i mirënjohur si al-Khatt al-Kufi, e ka marrë emrin nga qyteti Kufa të Irakut (Lings & Safadi 1976:17). Do të ishte më mirë për këtë libër që të ishte i adoptuar si shkrim oficial e “nëna e tërë librave” që është një shkrim që ka origjinën në qytet, i vetmi është i nga arabët 10-14 vite më herët.

Është më rëndësi të vërehet se qyteti Kufa, që sot njifet si Iraku, ishte qytet që mund të ishte Sussanidi ose Persia para asaj koha (637 P.K). Pra, para se arabët mund të ekzistonin atje, as që mund të kishte ndonjë gjuhë me influencë, që e la më vonë një shkrim të rëndësishëm. Në fakt, ne dimë se shkrimi kufik e arriti përsoshmërinë gjatë fundit të shekullit të tetë (prej më shumë se njëqind e pesëdhjetë vite pas vdekjes së Muhamedit) dhe pastaj u bë shumë gjerësisht e shfytëzuar për tërë botën e myslimanëve (Lings & Safadi 1976:12,17; Gilchrist 1989:145-146). Kjo jep të kuptohet, se qysh pas vitit 750 P.K. abasinët e kanë kontrolluar islamin, dhe përgjatë paraardhjes së tyre persiane ishin të stacionuar në Kufa dhe pjesë të Bagdadit. Ata kanë pasur dëshirë që të dominojë shkrimi i tyre. Duke arritur që ta dominojnë vetën me Umajdas (që ishin të stacionuar në Damask) rreth 100 vite, dhe mund të jetë e qartë pjesërisht se pse shkrimi i arabëve është stacionuar me ndikim në këtë vend, sikurse edhe në shkrimin kufik mund të përfshihen dy dokumentet të lartpërmendura.

Prandaj, është e logjikshme që të dy shkrimet Topkapi dhe Samarkand, që janë të shkruar në shkrimin kufik, nuk mund të jenë të shkruar më herët se 150 vjet pasi që supozohet se është mbledhur Redaktimi Utamanik, jo më herët se në fund të shek.VII, ose në fillim të shek.VIII (Gilchrist 1989: 144-147).

Ne nuk e dimë se ishin edhe dy shkrime arabe më të hershme që shumica e myslimanëve modern nuk janë të njoftuar me të. Këto janë Ma’il shkrimi, i zhvilluar në Hijaz, pjesërisht në Meka dhe Medina dhe shkrimi mashk, gjithashtu i zhvilluar në Medina (Lings & Safadi 1976: 11; Gilchrist 1989: 144-145). Shkrimi al-Ma’il doli në publik në shekullin e shtatë dhe është identifikuar lehtë, është shkruar me një mospërfillje (shiko në faqen 16 të Jam’al-Qurani Gilchristit, 1989). Në fakt fjala al-Ma’il do të thotë “prerje”. Ky shkrim ka ekzistuar rreth dyqind vjet para se doli në përdorim.

Shkrimi mashk gjithashtu fillon në shekullin e shtatë, por në vazhdimësi i shfrytëzuar për shumë shekuj. Është më i përpiktë dhe mund të jetë më i shquar në bazë të një kursi vetanak dhe të stilit të butë (Gilchrist 1989:144). Janë të atillë që besojnë se shkrimi mashk është paraprijës i shkrimit të mëvonshëm të kufikut, dhe se ka ngjashmëri mes tyre. Nëse Kurani është kompletuar në këtë kohë, shek. VII, atëherë medomos është dashur të jetë shkruar në ndonjërin prej këtyre shkrimeve, Ma’il ose Mashk.

Habi, ne e kemi Kuranin të shkruar në shkrimin ma’il, dhe konsiderohet të jetë Kurani më i hershëm që e posedojmë sot. Ende nuk është gjendur në Stamboll ose Taskent, por, që të jetë më ironike, aje qëndron në muzeun e Londër (Lings & Safadi 1976:17,20; Gilchrist 1989:16,144). Është datuar para fundit të shekullit të tetë (790 P.K.) nga Martin Lings, si përgjegjës për dorëshkrimet e Muzeumit të Britanisë, e që është vetë mysliman.

Prandaj, me ndihmë të analizës së shkrimit, ne jemi shumë të sigurtë se nuk ekziston shkrimi i Kuranit që e posedojmë sot dhe që daton nga shekulli shtatë. (Gilchrist 1989:147-148,153).

Për më shumë, virtualisht shkrimet të fragmenteve më të hershme të Kuranit që i kemi sot ne, nuk mund të datojnë më herët se 100 vite pas kohës së Muhamedit. Në librin e saj “Kaligrafia dhe kultura e islamit”, Anemari Shimel nënvizon se kur tregoi për pjesën nga shkrimi i zbuluar, siç thonë (kuranet) në sinaa, tha: “koha më e hershme shkon diku rreth të çerekut të parë të shekullit të tetë. (Schimmels 1984:4)”.

Prej shkrimeve që i posedojmë, është e pamundur të shihet se ndonjë pjesë e Kuranit është kopjuar në përjashtim të shkrimit të shpëtuar të Utmanit. Çka na ka mbetur është se për 150 vite pas Muhamedit nuk dihet asgjë.

2. Burimet Talmudike të Kuranit

Problem tjetër me shkrimin përkatës të Kuranit është numërimi heretikal talmudik pa porosi. Hutia më e madhe për të krishterët kur e marrin ta lexojnë Kuranin ështe se tregimet e shumta të Kuranit janë shumë pak të ngjashme me ato të Biblës. Tregimet e Kuranit përfshijnë shumë shtrembërime, ndreqje, dhe shumë shtesa të çuditshme të tregimeve origjinale të cilat i dimë dhe i kemi mësuar. Ne pyesim, prej nga erdhen këto tregime, nëse jo nga shkrimet përkatëse?.

Për fat, kemi shumë literaturë të hebrenjëve dhe të krishterëve (ca prej tyra nga Talmudi) që datojnë nga shekulli i dytë P.K., me të cilat mund të bëjmë shumë krahasime të këtyre tregimeve. Dhe nëse e bëjmë këtë, atëherë mund t’i gjejmë ngjashmëritë të mëdha në mes të këtyre përrallëzave ose tregimeve popullore të komuniteteve të mëvonshme hebreje dhe krishtere, dhe të tregimeve që janë të shkruara në Kuran. (vëreni: Materiali talmudik i marrë nga Feinburg 1993:1162-1163).

Shkrimet hebreje të Talmudit ishin mbledhur në shekullin e dytë pas K., prej ligjit gojor (Mishnah) dhe traditave të këtyre ligjeve (Gemara). Këto ligje dhe tradita ishin krijuar që të përshtatej ligji i Mojsiut (Tora) në kohët e reja. Këto gjithashtu i nënkuptojnë inetrpretimet dhe diskutimet e ligjeve (Halakhah dhe Haggadah etj.) Shumica e hebrenjëve nuk i konsiderojnë shkrimet talmudike autoritative, por i kanë lexuar ato me interesim për shkak të ndikimit të tyre në kohën kur ato u shkruan.

Çdo gjeneratë i ka zbukuruar tregimet, ose i interpretuar me folklorin lokal, që do të thotë se ishte e pamundur të dihet se cilat shkrime origjinale kanë mbetur prej tyre. Kishte edhe hebrenj të tillë që besuan se shkrimet talmudike ishin të shtuara në “prezervativë” (Dhjetë Urdhëresat, dhe Tora që ishin ruajtur në Arkën e Besëlidhjes), dhe është besuar se ishtin kopjuar nga Shkrimi i Shenjtë (Feinburg 1993:1163).

Disa nxënës të orientalistikës besojnë se kur mbledhësit e mëvonshëm të islamizmit erdhën në skenë, në shekullin e tetë deri në atë të nëntë ata pjesërisht ia shtuan këtë literaturë materialit kuranor të deri atëhershëm. Prandaj, nuk është befasi prej këtyre traditave judaike, në mënyrë jo të famshme u pranuan nga shkruesit e mëvonshëm, dhe e u përfshinë në tërë Shkrimet e Shejta të islamit.

Janë vetëm disa tregime që kanë lidhje me atë të shek. të dytë të shkrimit të hebrenjëve, tregimet si vrasja e Abelit nga Kaini në surën 5:31-32, të huazuara prej Targum të Jonathan-ben-Uzziah dhe Mishnah Sanhedrin 4:5; ose tregimi i Abrahamit, idolet dhe furra e zjarrtë 21:51-71, të marrura nga Midrash Rabbah, ose tregimi i famshëm, të gjetur në suren 27:17-44; të Solomonit, biseda e tij me pupzën, dhe mbretëresha Sheba që e lëshoi e hutuar fundin e saj në ujë, e marrur nga Targumi i Esterit.

Ka instanca ku i gjejmë te dy literaturat hebreje dhe të krishtere në tekstet kuranore. Lartësia e Malit Sinai, mbajtur si kyq tek hebrenjtë, ishte kërcënim për refuzimin e ligjit (sura 7:171) u morën nga shkrimet apokrife hebreje, Abodah Sarah. Pjesa e fëmijërisë së herëshme e Jezusit ka gjurmë tek shumë shkrime apokrife tek të krishterët: Druri i palmës që tregon për dhembjen e madhe të Marisë pas lindjes së Jezusit (sure 19:22-26) vijnë prej Librit të Humbur të Biblës; që flet për foshnjën Jezus që i bënë zogjtë prej deltinës (sure 3:49) vjen nga Ungjilli i Tomës për foshnjën Jezus. Tregimi për Jezusin foshnjë që fletë (sure 19:29-33) ka gjurmë nga përrallzat arabe nga Egjipti që emërojnë Ungjillin e parë për Jezus Krishtin si fëmijë.

Në surën 17:1 kemi raportin e hulumtimit të Muhamedit prej xhamisë së shenjtë deri tek xhamia më e largët. Prej traditave të mëvonshme gjejmë referime të Muhamedit të ngjitur deri tek qielli i shtatë, pas udhëtimit të mrekullueshëm ( Mi’raj) prej Mekës deri tek Jerusalemi, me “kalin me krahë” të quajtur burak. Më shumë detaje na furnizon Mishkat al Masabih. Ne mund ta kthejmë tregimin pas në librin fiktiv të quajtur Testamenti i Abrahamit, i shkruar rreth v. 200 Para.K., në Egjipt, dhe pastaj të përkthyera më vonë në greqisht dhe arabisht. Një shkrim tjetër analog është ajo e Fshehtësive të Enokut (kapitulli 1:4-10 dhe 2:1), që grabitet nga Kurani pas katër shekujve. Dhe më tej shkrimi i ngjashëm është larg i modeluar dhe i mbledhur në tregimet e mbetura në librin e vjetër të Persisë i titulluar Arta-i Viraf Namak, që tregon si zorostriani i ri i devotshëm është ngjitur në qiell, dhe të kthimit të tij, lidhur me atë që ai pa, ose duke profetizuar atë që ka parë. (Pfander 1835:295-296).

Përshkrimi i Kuranit për shëmbëllimin e ferrit, i gjason ferrit të Efraimit, predikues nestorian i shekullit të gjashtë (Glubb 1971:36). Autori i Kuranit në suren 42:17 dhe 101:6-9 me siguri e shfrytëzoi Testamentin e Abrahamit që të mësojë për balancin ose peshoren që do të shfrytëzohet në ditën e gjykimit për t’i matur veprat e mira dhe të këqija me qëllim të caktimit se kush ku do të shkojë, në parajsë apo ferr.

Është me randësi të mbahet në mend se tregimet e Talmudit nuk u pranuan nga hebrenjtë ortodoks në atë periudhë si autentike për një arsye të vetme: ata s’ishin në këshillin e Jamnisë në vitin 80 P. K. kur Dhiata e Vjetër ishte kanonizuar. Ashtu edhe shkrimet krishtere konsideroheshin të kanonizuara, sikurse që nuk ishin provuar si autoritative para Këshillit të Nices më 325 P.K. Për këtë këto shkrime dy janë konsideruar si heretike, si ajo e hebrenjve ashtu edhe ajo e të krishterëve ortodoksë. Kjo është arsyeja se ne gjejmë dyshime të shumta të këtyre shkrimeve që ishte dashur të jenë dy librat që vërtetojnë se janë libra finale të zbulesës nga Perëndia i Abrahamit, i Isakut dhe i Jakobit. Le të shikojmë tani dorëshkrimet e shënimeve për Biblën dhe sigurisht se skripta që ne e lexojmë sot është historikisht e përpiktë.