jump to navigation

Embrionologjia e Kuranit

Postuar tek: Kurani dhe Shkenca

Embrionologjia e Kuranit

Sipas prof. Keith Moore, njĂ« anatomist nĂ« Toronto tĂ« KanadĂ«s i cili shkroi njĂ« libĂ«r mĂ«simi embriologjik i pĂ«rdorur gjerĂ«sisht nĂ« shkollat mjekĂ«sore tĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«s, kur ai sĂ« pari lexoi se çfarĂ« Kurani kishte pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« rreth zhvillimit tĂ« embrionit tĂ« njeriut ai ishte “mahnitur nga saktĂ«sia e shpalljeve qĂ« ishin shĂ«nuar nĂ« shekullin e shtatĂ« pas K., pĂ«rpara se shkenca e embrionologjisĂ« tĂ« ishte themeluar”. Shumica kanĂ« qenĂ« shkruar si pasojĂ« me qĂ«llim tĂ« demostrimit qĂ« Kurani, zbulesa pĂ«rfundimtare e PerĂ«ndisĂ« pĂ«rmban shpalljet rreth zhvillimit tĂ« qenies njerĂ«zore tĂ« cilat me mundĂ«si nuk mund tĂ« kenĂ« qenĂ« tĂ« njohura nĂ« kohĂ«n kur i Ă«shtĂ« zbuluar Muhamedit. NĂ«se kjo Ă«shtĂ« me tĂ« vĂ«rtetĂ« reale, atĂ«herĂ« le tĂ« kuptohet qĂ« Kurani duhet tĂ« ketĂ« njĂ« autor hyjnor. Ă‹shtĂ« synimi i kĂ«saj letre tĂ« ekzaminojĂ« çfarĂ« saktĂ«sisht ishte e njohur pĂ«r embrionin njerĂ«zor nĂ« kohĂ«n e Muhamedit nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« shohim nĂ«se ndonjĂ« nga besimet e shprehuara nĂ« Kuran ishin tĂ« vĂ«reta ose me tĂ« vĂ«rtetĂ« tĂ« njohura pĂ«rpara kĂ«saj kohe.

Origjina e jetës sipas Kuranit

Janë të paktën 60 vargje që merren me shqyrtimin e hollësishëm të riprodhimit njerëzor dhe zhvilllimin, por këto janë të shpërndara nëpër Kuran dhe shumë nga temat janë të përsëritura shumë herë, që është e zakonshme në pjesën më të madhe të librit. Një vend i dobishëm për të filluar do të ishte materiali nga i cili ne jemi krijuar. Dikush mund të presë që Kurani të jetë i qartë rreth një çështjeje të tillë të rëndësishme, por rreshtat e vënë në listë na tregojnë pikërisht sesa paqartësi shfaqet të jetë në origjinën tonë. Shënimi që përjashtohet ku tregohej përkthimi i përdorur është përkthimi i modifikuar i Jusuf Ali.

A mund të jetë nga toka?:
Sura 11:61 “Ă«shtĂ« ai qĂ« ju ka krijuar juve nga toka”
Ose nga argjila e thatë (Salsaal)?:
Sura 15:26, 28, 33 “Ne e krijuam njeriun nga argjila tingĂ«lluese”
S. 17:61… Ti e krijove nga argjila
S. 32:7 Ai e filloi krijimin e njeriut nga argjila

A erdhëm ne prej diçkaje?:
S. 19:67 Ne e krijuam atë përparë nga asgjë Jo!
S. 52:35 A ishin krijuar ata nga asgjë?

A erdhëm ne nga balta?:
S. 23:12 Ne e krijuam njeriun nga një produkt i tokës së lagur (dherishte) (Pickthall)
S. 23:12 Njeriun Ne e krijuam nga një kuintesencë (e argjilës)
S. 38:71 Unë kam për të krijuar një të vdekshëm nga balta

Apo uji?:
S. 25:54 është Ai i Cili e krioji njeriun nga uji (shiko gjithashtu 21:30, 24:45)

Mund të jetë pluhuri?:
S. 3:59 Ai e krijoi (Jezusin) nga pluhuri
S. 30:20 Ai të krijoi ty nga pluhuri
S. 35:11 Allahu të krijoi ty nga pluhuri

Ndoshta ne u ngritëm nga të vdekurit ose një person?:
S. 30:19 është ai i cili sjell jashtë të gjallët nga të vdekurit
S. 39:6 Ai të krijoi ty nga një Person i vetëm (shiko gjithashtu 4:1)

Për të zgjidhur dykuptimësinë majft të madhe rreth asaj se prej çfarë ne saktësisht jemi bërë, është sugjeruar që të gjitha tregimet e mësipërme janë mikluese, në të njëjtën mënyrë që një copë bukë mund të thuhet të jetë bërë nga brumi, mielli, karbohidratet ose molekulat. Por kjo e shamng këtë temë. Kuptimi metaforik i përshkrimit të Perëndisë duke bërë njeriun nga pluhuri i tokës është i lashtë dhe paradaton Kuranin me mijëra vjet; është e gjetur në Bibël në Zanafillë 2:7. Kjo shfaqet të jetë në një koflikt të drejtpërdrejtë me ata që pohojnë se Perëndia e krijoi jetën nga oqeanet.

Pika e lëngut ose e spermës

Në një numër vendesh ne jemi informuar që njeriu është krijuar nga një pikë lëngu (sperme):

S. 16:4 Ai e krijoi njeriun nga një pikë lëngu (Pickthall)
S. 16:4 Ai e krijoi njeriun nga një pikë sperme
S. 32:8 Ai e bëri farën e tij nga një kuintesencë e një lëngu të përçmuar
S. 53:46 (Ai krijoi) nga një pikë e farës kur ajo është derdhur tutje (Pickthall)
S. 53:46 Nga një pikë sperme kur u depozitua (në vendin e saj)
S. 56:58 A e keni parë atë të cilën ju e emetoni (Pickthall)
S. 56:58 A e shikoni atëherë? (farën njerëzore) që ju emetoni
S. 75:37 A nuk ishte ai një pikë lëngu që vërshoi tutje (Pickthall)
S. 75:37 A nuk ishte ai një pikë sperme e emetuar (në një formë të ulët)?
S. 76:2 Ne e krijuam njeriun nga një pikë lëngu të dendur
S. 76:2 Ne e krijuam njeriun nga një pikë sperme e përzierë
S. 80:19 Nga një pikë sperme Ai e krijoi atë
S. 86:6-7 Ai e krijoi nga pikë e emetuar - duke vazhduar nga midis kockave të kurrizit dhe brinjëve.

A mund tĂ« ketĂ« qenĂ« kjo e njohur tek myslimanĂ«t e shekullit tĂ« gjashtĂ« nĂ« kohĂ«n e Muhamedit? Kjo lindje pĂ«rfshin emetimin e njĂ« pike lĂ«ngu Ă«shtĂ« tepĂ«r i njohur qĂ« nga ditĂ«t e hershme tĂ« civilizimit. Tek Zanafilla 38:9 Bibla na tregon se Onania “derdhi spermĂ«n e tij nĂ« tokĂ« qĂ« tĂ« mbante prodhimin e pasardhjes pĂ«r vĂ«llain e tij”. Vargjet e rreshtuar qĂ« pĂ«rshkruajnĂ« origjinĂ«n e jetĂ«s si njĂ« pikĂ« e lĂ«ngut tĂ« emetuar nuk janĂ« asgjĂ« mĂ« tepĂ«r se njĂ« shikim direkt e asaj se çfarĂ« Ă«shtĂ« çliruar nĂ« aktin e marrĂ«dhĂ«nies seksuale. Ne me vĂ«shtirĂ«si na duhet mbĂ«shtetemi nĂ« frymĂ«zimin hyjnor qĂ« tĂ« na informojĂ« kĂ«tĂ« fakt.

Sura 86:6 Ă«shtĂ« interesante derisa shpall qĂ« gjatĂ« aktit seksual para se njĂ« njeri tĂ« krijohet, “lĂ«ngu vĂ«rshues” ose nxjerrjet e spermĂ«s nga mesi i filetove tĂ« mishit dhe i brinjĂ«ve. Sperma Ă«shtĂ« dukshĂ«m vjen nga zona rreth veshkĂ«ve dhe kurrizit, i cili Ă«shtĂ« njĂ« problem i vĂ«rtetĂ« sepse ne dimĂ« testikujt janĂ« vendodhja e prodhimit tĂ« spermĂ«s (megjithĂ«se grekĂ«t e lashtĂ« nuk ishin kaq tĂ« bindur. Aristoteli besonte se ato funksiononin si pesha pĂ«r tĂ« mbajtur kalimet e farĂ«s tĂ« hapura gjatĂ« aktit seksual).

Fizikani grek Hipokrati dhe ndjekĂ«sit e tij mĂ«suan nĂ« shekullin e pestĂ« para K. se sperma vjen nga i gjithĂ« lĂ«ngu nĂ« trup duke u shpĂ«rndarĂ« nga truri nĂ« palcĂ«n kurrizore, para se tĂ« kalonte nĂ«pĂ«rmjet veshkĂ«ve dhe nĂ«pĂ«rmjet testikujve nĂ« penis. Nuk gjendet absolutisht asnjĂ« substancĂ« e kĂ«tyre mĂ«simeve sot, por ishte mjaft e njohur nĂ« kohĂ«n e Muhamedit, dhe shpjegon pse Kurani pĂ«rmban kaq shpallje tĂ« pasakta. Sigurisht mund tĂ« argumentohet kundĂ«r kĂ«saj qĂ« kjo referencĂ« e tĂ« ardhurit nga ijet Ă«shtĂ« thjesht njĂ« figurĂ« metaforike e tĂ« folurit, pasi Ă«shtĂ« gjendur nĂ« suren 7:172 “kur Zoti yt tĂ«rhoqi nga fĂ«mijĂ«t e Adamit - nga ijet e tyre - pasardhĂ«sit e tyre” ose 4:23 “tĂ« ndaluara pĂ«r ty (pĂ«r martesĂ«) janĂ« … vejushat e bijve tĂ« dala nga ijet e tua”. Por nĂ«se Ă«shtĂ« kĂ«shtu atĂ«herĂ« duhet tĂ« pranohet qĂ« ky Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rdorim i zakonshĂ«m pĂ«r kulturĂ«n e lindjes sĂ« mesme.

NĂ« Tora PerĂ«ndia i premtoi Jakobit qĂ« “mbretĂ«rit do tĂ« dalin nga ijet e tua” (Zan. 35:11). MĂ« vonĂ« nĂ« BibĂ«l njĂ« premtim i Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« birit tĂ« Davidit qĂ« do tĂ« vijĂ« nga ijet e tua (1Mbret. 8:19) dhe nĂ« DhiatĂ«n e Re Pjetri i referohet tĂ« njĂ«jtit person si “njĂ« nga frytet e ijeve tĂ« tij”. Gjithsesi kĂ«to janĂ« shembuj tĂ« njĂ« pĂ«rdorimi metaforik tĂ« fjalĂ«s “ije”. Sura 86:6 flet qartĂ«sisht pĂ«r aktin fizik tĂ« marrĂ«dhĂ«nies; vĂ«rshimi i lĂ«ngut dhe i brinjĂ«ve janĂ« qĂ« tĂ« dyja shumĂ« fizike dhe nĂ« pĂ«rmbjatje tĂ« kĂ«tij vargu ato qartĂ«sisht i referohen vendndodhjes sĂ« prodhimit spermĂ«s siç ishte mĂ«suar gabim nga Hipokrati. KĂ«shtu ne kemi shembullin e parĂ« tĂ« pasaktĂ«sisĂ« tĂ« njĂ« ideje tĂ« lashtĂ« greke tĂ« rishfaqur nĂ« Kuran.

Zhvillimi në embrion

Sura 22:5 thotĂ« “Ne tĂ« krijuam ty nga pluhuri, pastaj nga sperma, nga shushunjat e mpiksura, pastaj nga njĂ« copĂ« mishi, pjesĂ«risht e formuar dhe pjesĂ«risht e paformuar… dhe Ne bĂ«mĂ« se kush do tĂ« qĂ«ndronte nĂ« mitĂ«r pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« caktuar, atĂ«herĂ« Ne do t’ju nxjerrim jashtĂ« si bebe.” Sura 23:13-14 pĂ«rsĂ«rit kĂ«tĂ« ide duke thĂ«nĂ« PerĂ«ndia “e vendosi atĂ« si njĂ« pikĂ« sperme nĂ« njĂ« vend pushimi, pĂ«rfundimisht tĂ« caktuar; atĂ«herĂ« ne e bĂ«mĂ« spermĂ«n nĂ« njĂ« lĂ«msh tĂ« ngrirĂ« gjaku; atĂ«herĂ« jashtĂ« prej atij lĂ«mshi Ne bĂ«mĂ« njĂ« (embrion) kokĂ«l, atĂ«herĂ« Ne bĂ«mĂ« prej asaj kokle kockat dhe i veshĂ«m kockat mĂ« mish; atĂ«herĂ« Ne zhvilluam prej tyre njĂ« krijesĂ« tjetĂ«r.” NĂ« suren 75:38 gjithashtu thuhet njeriu u bĂ« njĂ« gjak dhe, tek s. 96:2 thuhet ne erdhĂ«m nga gjaku.

Ne duhet të pyesim që ky kuptim preciz i këtyre fjalëve është në mënyrë që të dimë nëse këto vargje përmbajnë shpallje të rëndësishme shkencore që kanë qenë zbuluar kohët e fundit, si Moore dhe të tjerë pohojnë. Diku tjetër (s.16:4, 18:37, 23:13, 35:11, 53:46, 75:37, 76:2, 80:19) nutfah është përdorur kur përshkruhet lëngu i cili vërshon gjatë marrëdhënies seksuale dhe kjo nuk mund të jetë gjë tjetër përveçse spermë.

Ă‹shtĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kuptosh se çfarĂ« alaqa do tĂ« thotĂ«, dhe shumĂ« sugjerime tĂ« ndryshme janĂ« bĂ«rĂ«: lĂ«msh (Pickthall, Maulana, Muhamed Ali, Muhamed Zafrulla Khan, Hamidullah), sasi tĂ« vogla gjaku (Kasimirski) shushunja tĂ« mpiksuara (Jusuf Ali), dhe “shushunjat, mĂ«njanojnĂ« gjĂ«rat ose lĂ«mshet e gjakut” (Moore). Ă‹shtĂ« e debatueshme se si afĂ«rsisht njĂ« embrion i 24 ditĂ«ve shtatzani nis e mbledh gjak, sepse nĂ« anĂ«n e pamjes zhvillimi i umbilikusit (gjenetikisht pjesĂ« e embrionit) Ă«shtĂ« pothuajse i madh sa “njĂ« shushunjĂ« e formuar” pjesĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n njĂ« qenie njerĂ«zore Ă«shtĂ« formuar dhe zhvillimi i placentĂ«s Ă«shtĂ« mĂ« i madh sesa fetusi. Ă«shtĂ« pohuar qĂ« tĂ« lashtĂ«t, nga shekulli i katĂ«rt para K., nuk do tĂ« kenĂ« qenĂ« nĂ« gjendje qĂ« tĂ« kenĂ« shikuar njĂ« embrion tĂ« gjatĂ« rreth 3mm. dhe ta pĂ«rshkruajnĂ« atĂ« si njĂ« shushunjĂ«, por Aristoteli saktĂ«sisht pĂ«rshkroi funksionin e kordĂ«s umbikale, me anĂ« tĂ« tĂ« cilit embrioni “kapet” pas murit tĂ« mitrĂ«s. Ă«shtĂ« e mundur t’i besohet sugjerimit tĂ« Bachir Torkiot qĂ« alaq nĂ« s. 96:2 do tĂ« thotĂ« hallkĂ«, duke ju referuar kodit gjenetik tĂ« AND, pasi kjo bĂ«het e pakuptimtĂ« jashtĂ« rreshtave tĂ« tjerĂ« ku fjala Ă«shtĂ« pĂ«rdorur, tĂ« tillĂ« si s. 22:5 (“ne tĂ« bĂ«mĂ« ty njĂ« pikĂ« sperme, dhe prej saj njĂ« kod gjenetik, atĂ«herĂ« prej saj njĂ« copĂ« tĂ« vogĂ«l mishi…”)

PĂ«r tĂ« vendosur njĂ« definicion pĂ«r alaqa ne mund tĂ« marrim njĂ« vĂ«shtrim tek Qamus el Muheet, njĂ« nga fjalorĂ«t arabĂ« mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« pĂ«rpiluar ndonjĂ«herĂ«, nga Muhamed Ibn-Yaqub al-Firuzabadi (1329-1415). Ai thotĂ« qĂ« alaqa ka tĂ« njĂ«jtin kuptim si njĂ« dromcĂ« gjaku. Gjithsesi nĂ« s. 96:2 fjala alaqa Ă«shtĂ« pĂ«rdorur, e cila Ă«shtĂ« sĂ« bashku njĂ« shumĂ«s i mbledhur dhe njĂ« emĂ«r foljor. Forma e mĂ«vonshme mbart kuptimin e njeriut tĂ« tĂ« qenit i krijuar nga njĂ« material i ngjitur ose mundĂ«sisht argjile, e cila Ă«shtĂ« e pajtueshme me krijimin e Adamit nĂ« BibĂ«l nga pluhuri i tokĂ«s (Zan. 2:7) dhe disa nga vargjet kuranore tĂ« rreshtuara mĂ« sipĂ«r. Gjithsesi, tĂ« gjithĂ« pĂ«rkthyesit e Kuranit e kanĂ« pĂ«rkthyer alaqa si “dromcĂ«” si e kundĂ«rta e “ngjitjes” nĂ« s. 96:2 sepse pĂ«rdorimi i njĂ«jĂ«sit tĂ« alaqa diku tjetĂ«r i detyroi ata tĂ« pĂ«rdornin “dromcĂ«” kĂ«tu gjithashtu, pĂ«rveç tĂ«rheqjes pĂ«r kuptimin e “ngjitjes” ose shushunjĂ«s e cila Ă«shtĂ« pak a shumĂ« e saktĂ« nga ana shkencore.

NjĂ« burim tjetĂ«r janĂ« dhe komentatorĂ«t e hershĂ«m, duke pĂ«rfshirĂ« Ibn Kathir i cili shkuan se qĂ« kur pika e ujit (nutfah) vendoset nĂ« mitĂ«r ajo qĂ«ndron aty pĂ«r dyzet ditĂ« para se tĂ« kthehet nĂ« mugdah, njĂ« pjesĂ« mishi pa trajtĂ« ose formĂ«. TĂ« dy ar-Razi dhe as-Suyutiu pohouan qĂ« pluhuri i referuar krijimit tĂ« Adamit dhe derdhjes sĂ« njeriut, nutfah, e referuar ujit nga mashkulli, dhe alaqa Ă«shtĂ« njĂ« pjesĂ« solide e dromcĂ«s sĂ« gjakut. Ibn Qayyim al-Jauzijia shkroi qĂ« “fetusi Ă«shtĂ« njĂ« kafshĂ« foshnje e gjallĂ« ose e vdekur e cila ndonjĂ«herĂ« Ă«shtĂ« gjendur nĂ« mitrĂ«n e njĂ« kafshe tĂ« therrur, dhe gjaku i saj Ă«shtĂ« i dyndur”. NjĂ« tjetĂ«r fizikan i madh, Ibn al-Quff shkroi disa 13 deri 60 kapituj nga “Ruajtja e ShĂ«ndetit” rreth embrionologjisĂ« dhe shtatzĂ«nisĂ«. Ai pĂ«rfshiu njĂ« shkallĂ« tjetĂ«r tĂ« zhvillimit njĂ« javĂ« pas mbarsjes, shkallĂ«n e shkumĂ«zimit ose raghuah. Deri nĂ« 16 ditĂ« ishte alaqa (dromcĂ«) dhe pas 27 ose 30 ditĂ«ve dromca kthehej nĂ« njĂ« copĂ« mishi, mugdah. KĂ«to tĂ« dhĂ«na duhen tĂ« konsiderohen si shumĂ« tĂ« pĂ«rafĂ«rta por nuk janĂ« prapĂ«seprapĂ« njĂ« provĂ« e madhe nĂ« atĂ« se çfarĂ« njĂ« nga hadithet mĂ« tĂ« sigurta thotĂ« rreth zhvillimit tĂ« fetusit, siç do tĂ« shohim mĂ« vonĂ«.

Razi përshkruan mugdah si të qënit një copë e vogël mishi në masën e asaj që një njeri mund të përtypë. Ideja që mugdah do të thotë mish përtypës është një përkthim i vonë dhe aq më pak i saktë i fjalës, por ideja ka vazhduar sepse është pohuar që segmented nga të cilat kockat e kurrizit dhe strukturat e trungut u zhvilluan mbartin një ngjajshmëri të shenjave të dhëmbëve të rrënjosura në allçi. Mund të thuhet që jo vetëm është një interpretim i imagjinuar sidoqoftë, por anash kësaj, është jo e saktë për Moore të pohojë që mugdah, mbart shenja dhëmbësh, ndeshet në ditën e 26-27 meqenëse në këtë pikë embrioni është i gjatë 4mm. Duhej të pritej rreth 8 javë para se embrioni të ishte në masën e një mishi përtypës (20-30 mm i gjerë), i cili është çfarë mugdah do të thotë në të vërtetë. Dhe hadithi pasues pohon që shkalla e mugdah ndeshet midis ditëve 80 dhe 120, nga koha e së cilës fetusi është në masë të konsiderueshme më i gjatë sesa masa e një cope mishi të cilën një njeri mund ta përtypë, dhe duket shumë njerëzor dhe komplet i ndryshëm nga mishi.

Në një hadith i folur nga goja e Muhamedit dhe i përcjellur nga Bukhari dhe myslimanët, pika e spermës mbetet në mitër për 40 ditë, pastaj bëhet një dromcë për dyzet ditët e mëtejshme, pastaj një copë mish për 40 ditë. Është treguar që sperma njerëzore mundet vetëm të mbijetojë brenda aparatit riprodhues të një gruaje për një maksimum prej 7 ditësh; për 80 ditë embrioni ka marrë përfundimisht trajtën e një qenie njerëzore dhe nuk duket aspak si dromcë ose copë mishi. Nëse Muhamedi bëri gabime të tilla të dukshme kur mësonte për embrionin dikush fillon të mendojë se sa të besueshme mund të ketë qenë gjithçka tjetër të cilat ai i mësoi.

Disa shpjegime të mundshme

Aristoteli besoi se njeriu erdhi nga akti i spermĂ«s sĂ« njeriut mbi menstruacionet e femrĂ«s, gjĂ« qĂ« na lĂ« me njĂ« lloj dyshimi. NĂ«se e pĂ«rkthejmĂ« alaqa si njĂ« “dromcĂ«” kjo do tĂ« thotĂ« qĂ« Kurani Ă«shtĂ« komplet gabim rreth zhvillimit tĂ« njeriut, meqenĂ«se nuk ka absolutisht asnjĂ« fazĂ« gjatĂ« sĂ« cilĂ«s embrioni konsiston nĂ« njĂ« dromcĂ«. Situata e vetme nĂ« tĂ« cilĂ«n embrioni mund tĂ« paraqitet si njĂ« dromcĂ« Ă«shtĂ« gjatĂ« abortit, nĂ« kĂ«tĂ« rast gjaku i mpiksur i cili shihet tĂ« shfaqet Ă«shtĂ« ngurtĂ«suar dhe jo mĂ« i gjallĂ«. KĂ«shtu qĂ« nĂ«se ndonjĂ«herĂ« embrioni shfaqet si dromcĂ« kurrĂ« mĂ« nuk mundet tĂ« zhvillohet mĂ« tej nĂ« njĂ« njeri; do tĂ« ishte njĂ« masĂ« e vdekur gjaku mishi tĂ« dĂ«shtuar.

KĂ«shtu qĂ« kur Kurani thatĂ« alaqa atĂ«herĂ« as nuk i Ă«shtĂ« referuar asaj çfarĂ« Ă«shtĂ« vĂ«zhguar lehtĂ«sisht kur ndonjĂ« grua ka dĂ«shtuar (meqenĂ«se Muhamedi kishte shumĂ« gra, Ă«shtĂ« plotĂ«sisht e pranueshme qĂ« ai do tĂ« ketĂ« qenĂ« familjarizuar me abortet), nĂ« kĂ«tĂ« rast i referohet diçkaje e cila nuk Ă«shtĂ« aktualisht njĂ« embrion (meqenĂ«se çfarĂ« e pĂ«rbĂ«n abortin Ă«shtĂ« thjesht gjaku i nĂ«nĂ«s) dhe i cili mund tĂ« vĂ«zhgohet direkt; ose ndoshta i referohet besimit tĂ« rremĂ« tĂ« Aristotelit qĂ« embrioni rrodhi nga sperma e mashkullit dhe gjaku i menstruacioneve tĂ« femrĂ«s. Moore e shmang tĂ« gjithĂ« problemin duke e pĂ«rkthyer alaqa si njĂ« shushunjĂ«, meqenĂ«se e di qĂ« nuk ka asnjĂ« fazĂ« nĂ« zhvillim kur embrioni Ă«shtĂ« njĂ« dromcĂ«, por siç kemi parĂ«, kjo Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« justifikuar besimin e tij personal qĂ« njĂ« embrion i 24-25 ditĂ«ve Ă«shtĂ« shushunjĂ« e ndĂ«rprerĂ« ose e varur alaqa dhe njĂ« embrion 26-27 ditĂ«sh Ă«shtĂ« mugdah me shenjat e dhĂ«mbĂ«ve. NĂ«se alaqa Ă«shtĂ« pĂ«rkthyer “shushunjĂ«” thjesht sepse paraqitet tĂ« jetĂ« e varur nĂ« muret e uterusit, a do tĂ« thotĂ« kjo qĂ« fetusi varet nĂ« muret e uterusit vetĂ«m pĂ«r disa ditĂ«? Siç duket ai mbetet i ngjitur pĂ«r tĂ«rĂ« nĂ«ntĂ« muajt e tjerĂ« tĂ« shtatzĂ«nisĂ«.

Ka dhe probleme të tjera me interpretimin e Moore gjithashtu. Nuk është pak që Muhamedi pohoi që datat ishin 40-80 ditë dhe 80-120 ditë të shtatzënisë respektivisht, në vend se të 24-25 ditëve dhe 26-27 ditëve. Shtrohet gjithashtu pyetja se pse nëse Kurani na jep neve një tregim shkencor lartësisht të saktë të zhvillimit të njeriut, ai përmend vetëm dy faza, alaqa dhe mugdah, kur midis fertilizimit dhe ditës së 28 për shembull Moore rreshton jo më pak se 13 faza brenda fasadës mbuluese të librit të tij. Pse Kurani nuk thotë asgjë rreth këtyre fazave? Sidoqoftë, shpjegimi më bindës, dhe më shqetësuesi për ata të cilët pretendojnë se çfarë është Kurani, i lirë nga ndonjë ndërhyrje njerëzore dhe kohore, është që Kurani është duke përdorur jashtëzakonisht me ndikim të madh mësimet e fizikanit grek Galenit, që faza e dytë e zhvillimit të fetusit është një masë vaskulare, në rastin e së cilës jo vetëm që Kurani është gabim, por gjithashtu plagjiton literaturën e lashtë greke!

Tregimi i fazave tĂ« ndryshme nĂ« embrionologji siĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rshkruar nga Kurani, ar-Razi dhe al-Quff Ă«shtĂ« e ngjashme me atĂ« tĂ« mĂ«suar nga Galeni, shkruar rreth 150 pas K. nĂ« Pergam (Bergama nĂ« TurqinĂ« moderne). Galen mĂ«soi qĂ« embrioni zhvillohet nĂ« 4 faza. E para tĂ« qĂ«nit gjini, njĂ« konceptim i bardhĂ« dhe i paformuar sperme; e dyta njĂ« fetus vascular pĂ«rgjakur me tru, gjallĂ« dhe me zemĂ«r; e treta ishte kur fetusĂ«t e tjerĂ« ishin planifikuar por tĂ« paformuar; dhe e katĂ«rta, foshnja, ishte kur tĂ« gjitha organet ishin formuar mirĂ« dhe artikulacionet ishin lirisht tĂ« lĂ«vizshme. Basim Musallam pĂ«rfundon “Fazat e zhvillimit tĂ« cilat Kurani dhe hadithet i vendosĂ«n pĂ«r besimtarĂ«t pĂ«rputhen nĂ« mĂ«nyrĂ« perfekte me tregimet shkencore tĂ« Galenit… Nuk ka dyshim qĂ« mendimet mesjetare e vlerĂ«suan kĂ«tĂ« marrĂ«veshje midis Kuranit dhe Galenit, nĂ« vend tĂ« shkencĂ«s arabe punĂ«soi tĂ« njĂ«jtat terma kuranorĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rshkruar fazat e Galenit.

Fazat e zhvillimit - një ide moderne?

Ă‹shtĂ« thĂ«nĂ« qĂ« ideja e zhvillimit tĂ« embrionit nĂ«pĂ«rmjet fazave Ă«shtĂ« njĂ« ide moderne dhe qĂ« Kurani Ă«shtĂ« duke e pĂ«rshpejtuar embrionologjinĂ« moderne me anĂ« tĂ« pĂ«rshkrimit tĂ« fazave tĂ« ndryshme. SidoqoftĂ« shumĂ« autorĂ« tĂ« lashtĂ« pĂ«rkrah Galenit mĂ«suan qĂ« njerĂ«zit u zhvilluan nĂ« faza tĂ« ndryshme. PĂ«r shembull nĂ« Talmudin hebre ne mĂ«sojmĂ« qĂ« embrioni ka 6 faza tĂ« zhvillimit. Samuel ha-Jehudi ishte njĂ« fizikan hebre i shekullit tĂ« dytĂ«, dhe njĂ« nga shumtĂ«t me njĂ« interes nĂ« embrionologji. Embrioni ishte quajtur peri habbetten (fruti i trupit) dhe i zhvilluar si golem; 1. Pa trajtĂ«, (diçka e mbĂ«shtjellĂ«); 2. Shefir meruqqam (fetus i zbukuruar); 3. “ubbar” (diçka e mbartur); 4. “Ualad shel qajama” (fĂ«mijĂ« i mrekullueshĂ«m) dhe; 5. “Ben she-kallu kladashau” (fĂ«mijĂ« muajt e tĂ« cilit janĂ« mbushur).

Tani me tĂ« mirat e shkencĂ«s moderne ne njohim tani qĂ« formimi i qĂ«nies njerĂ«zore Ă«shtĂ« njĂ« vazhdim pa lidhje nga mbarsja deri tek lindja, kĂ«shtu qĂ« kaq shumĂ« konfuzion rreth abortit dhe rikĂ«rkimit tĂ« embrionit. PĂ«r kĂ«tĂ« shkak ne zhvilluam si njĂ« proces tĂ« vazhdueshĂ«m qĂ« Ă«shtĂ« e pamundur tĂ« tĂ«rheqĂ«sh kufinjtĂ« e vĂ«shtirĂ« dhe tĂ« shpejtĂ« se kur fillon jeta. Kjo e bĂ«n tĂ« pakuptimtĂ« vargun kuranor kur thotĂ« (71:14) “Kur Ai tĂ« krijoi ty me anĂ« tĂ« fazave (tĂ« ndryshme)”.

Më shumë shembuj të huazuar nga filozofët e lashtë grekë

Nëse ne shikojmë tek ajo çfarë grekët e lashtë mësuan, shohim qartë se të gjitha referencat e tjera të embrionologjisë në Kuran dhe hadithe mund të gjurmohen direkt tek ata. Për shembull është një hadith në të cilin Muhamedi është pyetur pse një grup gamiljesh të kuqe kanë një gamilje gri në mesin e tyre, dhe kjo është e përshtatshme ndaj një veçorie të fshehur. Por Aristoteli vërejti që foshnjat që lindnin dhe nuk i ngjanin asnjë prej prindërve të tyre të kishin marrë shpesh pamjen e gjyshërve të tyre; kështu që karakteristikat e kapërcenin një brez, duke qenë siç ne dimë një ikës. Ai gjithashtu na tregon për një grua nga Elisi e cila mori një burrë të zi megjithëse vajza e tyre nuk ishte e zezë, vkurse mbesa e tyre ishte e zezë, duke demonstruar një gjen i cili kapërceu një brez saktësisht siç Muhamedi e kishte përshkruar.

NjĂ« tjetĂ«r hadith thotĂ« “NĂ«se lĂ«ngu i njĂ« mashkulli triumfon mbi substancĂ«n e femrĂ«s, fĂ«mija do tĂ« jetĂ« njĂ« mashkull me dekret tĂ« Allaut, dhe kur substanca e femrĂ«s triumfon mbi substancĂ«n e dhĂ«nĂ« nga mashkulli, njĂ« fĂ«mijĂ« femĂ«r Ă«shtĂ« formuar”. Kjo nuk i referohet gjeneve dominuese dhe ikĂ«s nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, si disa myslimanĂ« kanĂ« pohuar, por thjesht besimi jo i saktĂ« i hipokratĂ«ve qĂ« sĂ« bashku burra dhe gra prodhojnĂ« sĂ« bashku spermĂ«n femĂ«r dhe mashkull, dhe gjinia e rezultuar e fĂ«mijĂ«s Ă«shtĂ« e pĂ«rcaktuar se nga cila gjini sperma e tejkalon tjetrĂ«n nĂ« forcĂ« dhe sasi: “… tĂ« dy partnerĂ«t pĂ«rmbajnĂ« spermĂ« tĂ« mashkullit dhe tĂ« femrĂ«s (mashkulli duke qenĂ« mĂ« i fortĂ« se femra duhet tĂ« rrjedhĂ« nga njĂ« spermĂ« mĂ« e fortĂ«)”. KĂ«tu Ă«shtĂ« njĂ« pikĂ« e mĂ«tejshme: nĂ«se tĂ« dy partnerĂ«t prodhojnĂ« njĂ« spermĂ« tĂ« fortĂ« atĂ«herĂ« rezultati Ă«shtĂ« njĂ« mashkull, por nĂ«se prodhojnĂ« njĂ« spermĂ« tĂ« dobĂ«t, atĂ«herĂ« rezultati Ă«shtĂ« femĂ«r. Por nĂ«se njĂ« partner prodhon njĂ« lloj sperme dhe tjetri njĂ« lloj tjetĂ«r, atĂ«herĂ« gjinia e rezultuar Ă«shtĂ« e pĂ«rcaktuar me anĂ« tĂ« asaj sperme qĂ« fiton nĂ« sasi. PĂ«r shembull sperma e dobĂ«t Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e madhe nĂ« sasi se sa sperma e fortĂ«: sperma e fortĂ« Ă«shtĂ« mundur duke u pĂ«rzierĂ« me tĂ« dobtĂ«n, rezulton nĂ« njĂ« femĂ«r. NĂ«se nĂ« tĂ« kundĂ«rtĂ«n sperma e fortĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e madhe nĂ« sasi sesa e dobĂ«ta, dhe e dobĂ«ta Ă«shtĂ« mundur, ajo rezulton nĂ« mashkull.

Më herët në të njëjtin hadith Muhamedi thotë që substanca riprodhuese e mashkullit është e bardhë ndërsa ajo e femrës është e verdhë. Kjo tingëllon më tepër si përmbajtja, e bardhë dhe e verdhë, që është gjetur në vezët e pulës në zhvillim, dhe të e cila Aristoteli ishte njohur të analizonte njësoj.

Më vonë në të njëjtin hadith një engjëll është dërguar me sa duket nga Allahu për t’i dhënë trajtë embrionit dhe të pyesë se çfarë gjinie do të jetë. Pavarësisht se gjinia është e përcaktuar faktikisht në momentin e mbarsjes sipas asaj nëse qeliza e parë ka dy X kromozone (femra) ose një X dhe Y kromozone (mashkull) dhe që gjendet disa dykuptimësi rreth numrit të ditëve të embrionit kur engjëlli shfaqet (Hudhaifa b. Usaid raportoi se Muhamedi tha 40 ose ndoshta 50 ditë, dhe jo 42, dhe Abu Tufail pohon se Muhamedi i tha Hudhaifas b.Usaid se sperma qëndron në mitër për 40 ditë), hipokratët mësuan se duhen 30 ditë për organet e mashkullit që të formohen dhe 42 ditë për embrionin e femrës. Jo për t’u habitur që engjëlli duhet të presë këtë gjatësi kohe që të mësojë gjininë e fëmijës. Në fakt, përpara se shtatë javë të shtatzënisë vezoret dhe testikujt shfaqen të ngjashëm dhe organet gjenitale të jashtme vetëm fillojnë të degëzohen rreth 9 javë.

Në suren 23:14 lexojmë që Allahu i jep formë kockave me anë në mugdah dhe i mbulon kockat me mish. Ndërkohë në tekstin e librit të Moore dhe në librat e tjerë embrionologjik mësojmë që kockat dhe muskujt zhvillohen njëherësh nga të njëjtat inde të mesodermës nga 20 ditë deri në 23, pa ndonjë qëllim për t’u ndarë dhe mospërputhur.

Surja 39:6 thotë që Perëndia na krijoi neve në faza të trefishta të errësirës. Ka pasur shumë interpretime të këtij vargu, duke përfshirë atë të as-Sujuti i cili tha që ishin tre menbrana që rrethojnë fetusin, njëri për t’i bartur ushqimin, tjetri për të thithur urinën, dhe i treti për të thithur produktet e tjera pavlerë. Diku tjetër është sugjeruar që ata janë mure abdominale, muret e uterit dhe qeskat amniotike në të cilat fetusi qëndron. Kjo është krejtësisht e vëzhgueshme, pasi hipokratët përshkruajnë autopsinë e meçkave shtatzëne për të gjetur këlyshët e vendosur në qeskat amniotike brenda uterusit. Dhe më tepër praktika makabre e mbretëreshës Kleopatra ishte të shqyente mitrat e hapura të skllaveve të saj shtatzëna për të parë në fetusin e tyre, sipas gojëdhënave të Rabinikut dhe Plinius.

Thuhet qĂ« sura 80:20 pĂ«rshkruan sesa tĂ« lehtĂ« Allahu e ka bĂ«rĂ« pĂ«r mbajtjen e tĂ« miturve, por kjo kundĂ«rshton suren 46:15 (“nĂ«na e tij e mbarti atĂ« me mosdashje dhe e lindi me mosdashje”). NĂ« fakt s. 80:19 Ă«shtĂ« duke folur rreth origjinĂ«s sĂ« njeriut nga njĂ« pikĂ« sperme, dhe s. 80:21 rreth vdekjes dhe varrimit tĂ« tij, kĂ«shtu qĂ« Ă«shtĂ« tĂ«rĂ«sisht e logjikshme qĂ« s. 80:20 referohet tĂ« mos jetĂ« procesi i lindjes, por jeta e njeriut nĂ« tĂ«rĂ«si, duke u bĂ«rĂ« e lehtĂ« pĂ«r tĂ« nga PerĂ«ndia. NĂ« pĂ«rmbajtje kjo merr mĂ« tepĂ«r kuptim, nuk kundĂ«rshton suren 46:15 dhe nuk shkon kundĂ«r peshĂ«s sĂ« provave obstetrike qĂ« bĂ«n tĂ« lindĂ« njĂ« gjĂ« nga gjĂ«rat mĂ« tĂ« rrezikshme qĂ« njĂ« grua mund tĂ« bĂ«jĂ« nĂ« jetĂ«. NĂ« Mozambik, lindja e fĂ«mijĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« nga shtatĂ« gjĂ«rat e zakonshme qĂ« mund tĂ« shkaktojĂ« vdekjen e njĂ« gruaje, dhe nĂ« gjithĂ« botĂ«n njĂ« grua vdes nĂ« punĂ« çdo 53 sekonda. MĂ«simi biblik qĂ« njĂ« grua lind me shumĂ« dhimbje (Zan 3:16) Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r reale.

Surja 33:4 thotë që Allahu nuk ka vendosur 2 zemra në ndonjë njeri. Ndërkohë dublikimi i zemrës ka qenë pranuar megjithëse me ngurim nga Geofrey-Saint-Hilaire dhe nga anatomistët e lartësuar duke përfshirë Littre, Meckel, Panum, Behr, Paullini, Rhodius, Winslou dhe Zacutus Lusitanus.

Në vende të tjera Kurani përmban urdhërime të cilat janë shpallur të jenë të përparuara dhe të ndjeshme, kur në fakt ato kanë qenë njohur dhe ndjekur nga shumë më tepër civilizime të lashta. Në s. 2:222, Allahu i tregon Muhamedit që menstruacionet janë një sëmundje dhe që burrat nuk duhet të kenë marrëdhënie seksuale më gratë e tyre gjatë kësaj periudhe (Tora: Levitiku 18:19) por kjo ishte shumë e përcaktuar jo për arsye shëndetësore, por fetare, arsye ceremoniale. Të kesh marrëdhënie gjatë kësaj periudhe është e mundshme të shkaktohet infertiliteti i mashkullit, endometriosis dhe fallopian tube damamge, siç ka qenë pohuar nga disa myslimanë me asnjë provë shkencore, edhe pse mund të jetë e pakëndshme për çiftin. Por ajo që kam tepër rëndësi është që menstruacioni nuk është një sëmundje; në të vërtetë derdhja e shtresës endometriale të mitrës ndihmon në ndalimin e kancerit të mitrës. Progesteroni duhet të jetë përfshirë në terapinë e rizëvendësimit të hormoneve (HRT) te gratë në post - menopauzë për të shkaktuar një menstraucion artificial çdo muaj për të ndaluar ndërtimin e endometriumit i cili mund të bëhet kanceroz!

Por a mund Muhamedi t’i ketë ditur të gjitha këto gjëra?

Është vetëm një gjë për grekët e lashtë që kanë mësuar të gjitha këto gjëra, a mund të sigurohemi se ky material ishte i njohur për arabët e ditëve të Muhamedit?

Duke parë aq shumë çfarë Kurani thotë është e bazuar mbi besimet e Galenit, është veçanërisht domethënëse që disa nga 26 librat e punës së tij ishin përkthyer në sirisht më herët se shekulli i gjashtë pas K. nga Segios i Resh’Aina (Ra’s al-Ain). Sergio ishte një prift i krishterë që studioi mjekësinë në Aleksandri dhe punoi në Mesopotami, ndërsa vdiq më 532 pas K. Pas rënies së Aleksandrisë më 642 pas K. njohuria e mjekësisë greke u përhap nëpër gjithë botën arabe. Në shekullin e nëntë Hunain Ibn Ishak bëri ndoshta përkthimet përfundimtare arabe të hipokratëve dhe Galenit, dhe al-Kindi shkroi rreth 20 trajtime mjekësore, duke përfshirë veçanërisht mbi hipokratët.

NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, autorĂ«t e literaturĂ«s mjekĂ«sore arabe njohin si burime tĂ« tyre gojĂ«dhĂ«nat mjekĂ«sore greke dhe indiane. PĂ«r shembull njĂ« nga pĂ«rmbledhjet mjekĂ«sore arabe tĂ« hershme Ă«shtĂ« Ali at-Tabari’s “Parajsa e diturisĂ«”, shkruar nga njĂ« i krishterĂ« i konvertuar nĂ« mysliman rreth vitit 850 nĂ« Samara tĂ« MesopotamisĂ«. NĂ« tĂ« ai ka thĂ«nĂ« qĂ« ai ishte duke ndjekur rregullat e vendosura nga hipokratĂ«t dhe Aristoteli pĂ«r sa i pĂ«rket se si ai shkruante trajtimin e tij. Ai trajtim pĂ«rmban 360 kapituj, dhe Fjalimin e katĂ«rt, duke filluar tek kapitulli 325, i cili Ă«shtĂ« titulluar “Nga pĂ«rmbledhjet e librave indianĂ«”. Kapitulli 330, nga Sushrata, “Zanafilla e embrionit dhe e anĂ«tarĂ«ve” pohon qĂ« embrioni rezulton nga pĂ«rzjerja e spermĂ«s me gjakun menstrual (viz-a-viz Aristotel!) dhe pĂ«rshkruan pjesĂ«t pĂ«rbĂ«rĂ«se tĂ« embrionit. Historiani mjekĂ«sor Artur Meyer mblodhi tĂ« gjitha gojĂ«dhĂ«nat embrionologjike arabe kur ai tha qĂ« at-Tabar u mvarĂ« shumĂ« nĂ« burimet greke, tĂ« cilat duket sikur pohojnĂ« qĂ« ai mund tĂ« pĂ«rfitonte pak nga arabĂ«t. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, qĂ« kurse mĂ«simet aristoteliane dhe galenikale mbijetuan pranĂ« njĂ«ri-tjetrit pĂ«r mijĂ«ra vite.


©copyright përdorur me lejen e Shtëpisë Botuese Tenda.
Të gjitha të drejtat e këtij botimi për gjuhën shqipe i mban Shtëpia Botuese TENDA, andaj ndalohet me ligj shumëzimi dhe fotokopjimi si dhe përdorimi i paautorizuar i këtij libri, si tërësi apo pjesë e tij, pa lejen paraprake të botuesit!