jump to navigation

2. KARAKTERISTIKAT E NJË KULTI

Postuar tek: Mashtruesit më: 09, 9, 2007

U dhëtimi i gjerë përmes Shteteve të Bashkuara dhe jashtë tyre, na ka bërë të njihemi me tiparet dalluese që karakterizojnë kultet. Këto përfshijnë:

Ndryshimet autoritare

Njera prej shenjave dalluese që e shënon kultizmin sot është roli i udhëheqësve kultistë si profetë të rinj, apostuj, mesi ose si rrugëza e vetme e së vërtetës. Kjo udhëheqësi autoritare është mbështetur prej shfaqjes së re që është ose e barabartë ose më e mirë se atë e Biblës (që nuk është as i barabartë e as i epërm ndaj shtagjes së Biblës). Nëse Bibla gjendet në rrugën (vazhdën) e udhëheqjes, kjo shpesh është ndryshuar për të dobësuar mesazhin e saj të qartë e krejt tjetër. Kultet e përmbushin këtë duke ripërkthyer Biblën në një përkthim krejt të pastudiuar ose ripërkufizuar fjalët biblike që e mbajnë anëtarin e kultit në errësirë.

Udhëheqja e izoluar

Kultet zakonisht janë të karakterizuara prej figurave udhëheqëse qëndrore, që e konsiderojnë vetveten lajmës të Zotit me një mundësi të vetme për të hyrë tek i Plotëfuqishmi. Gjersa udhëheqësi ka një marrëdhënie të tillë të veçantë me Zotin, ai mund të diktojë teologjinë dhe sjelljen e kultit. Rrjedhimisht ai ushtron një ndikim të pamasë mbi grupin. Kjo udhëheqje e fortë i çon pasuesit e kultit në varësinë e plotë ndaj kultit për besim, sjellje dhe stil jetese. Kur kjo bie në duart e një udhëheqësi veçanërisht të korruptuar, përfundimi mund të jetë tragjik, sikurse me vetëvrasjen masive të 912 njerëzve nën Jim Jones ose edhe në Tempullin e Popullit në Jones Town, Guyana. Sa më të shumta pretendimet dramatike të një udhëheqësi kulti, aq më e madhe mundësia për një përfundim tragjik.

UdhĂ«heqĂ«sit e kulteve e izolojnĂ« autoritetin e tyre prej krishterimit historik. Argumenti i tyre Ă«shtĂ« se Kisha Ă«shtĂ« shkĂ«putur prej fesĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ« dhe se vetĂ«m ata sigurojnĂ« udhĂ«zimin e vĂ«rtetĂ« tĂ« Zotit. Jozef Smithi, themeluesi i mormonizmit, thoshte se tĂ« gjitha kishat janĂ« nĂ« rrugĂ« tĂ« gabuar dhe se vetĂ«m ai kishte ardhur pĂ«r tĂ« ripĂ«rtĂ«rirĂ« fenĂ« e vĂ«rtetĂ«. Themeluesit e DĂ«shmitarĂ«ve tĂ« Jehovajt, tĂ« ShkencĂ«s sĂ« KrishterĂ« dhe tĂ« kulteve tĂ« tjera pretendojnĂ« po tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ«: krishterimi Ă«shtĂ« i gabuar dhe vetĂ«m ata kanĂ« tĂ« drejtĂ«: Çdonjeri syresh izolon vetveten nga mĂ«simet biblike si dhe grupin e vet prej krishterimit.

Shkrimet plotësuese

ShumĂ« kulte pĂ«rkrahin idenĂ« e gĂ«njeshtĂ«rt se Zoti u ka zbuluar diçka tĂ« veçantĂ«. Disa herĂ« ajo Ă«shtĂ« shfaqur nĂ« formĂ«n e njĂ« mesazhi tĂ« veçantĂ«, tĂ« shkruar. Kultet lulĂ«zojnĂ« mbi zbulesĂ«n e re qĂ« i zĂ« vendin BiblĂ«s, sepse ata kanĂ« njĂ« dĂ«shirĂ« tĂ« vetvetishme brenda tyre, sipas sĂ« cilĂ«s njeriu modern duhet tĂ« ketĂ« njĂ« zbulesĂ« moderne. Ata aspak nuk arrijnĂ« ta kuptojnĂ« se Bibla vetĂ« i flet kĂ«tij njeriu modern: “Synimi i Zotit qĂ«ndron pĂ«r amshim, mendimet e zemrĂ«s sĂ« tij prej breznie nĂ« brezni.” (Psalmi 33,11). NĂ« vend qĂ« t’i binden FjalĂ«s sĂ« Zotit, kultet e kundĂ«rshtojnĂ« atĂ« me mesazhin e tyre tĂ« ri. Joseph Smith-i i shtoi tri vepra, “Libri i Mormonit”, “Perla e e Princit tĂ« Madh” dhe “Doktrinat dhe marrĂ«veshjet” NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, Bibla nuk Ă«shtĂ« me tĂ« vĂ«rtetĂ« burimi i tyre i mbramĂ« i autoritetit.

Mary Baker Eddy, themeluese e ShkencĂ«s sĂ« KrishterĂ«, pretendonte sĂ« shkrimet e saj ishin frymĂ«zuar prej Zotit dhe se ajo ishte vetĂ«m shkruesja. Bibla Ă«shtĂ« Ă«shtĂ« e poshtĂ«ruar sikur tĂ« mos ketĂ« mĂ« shumĂ« vlerĂ« se historia e EvropĂ«s dhe e AmerikĂ«s” Kisha e Unifikuar beson se Bibla Ă«shtĂ« e paplotĂ«, ndĂ«rsa Parimi Hyjnor i Rev. Mun-it, Ă«shtĂ« burimi i vĂ«rtetĂ« autoritar. NĂ« faqen 233 tĂ« Parimit Hyjnor, ajo Ă«shtĂ« etiketuar si Dhiata e PlotĂ«â€ nĂ« kundĂ«rshim me DhiatĂ«n e VjetĂ«r dhe tĂ« Re. PavarĂ«sisht se Bibla Ă«shtĂ« zĂ«vendĂ«suar me tĂ« tjera vepra ose interpretuar nga udhĂ«heqĂ«s kulti, njĂ« tregues i sigurt i njĂ« kulti Ă«shtĂ« se autoriteti i fundit nĂ« çështjet shpirtĂ«rore qĂ«ndron nĂ« diçka krejt tjetĂ«r prej mĂ«simeve tĂ« qarta tĂ« Shkrimit tĂ« shenjtĂ«.

Ndryshimi i Biblës

NjĂ« tipar tjetĂ«r i kulteve Ă«shtĂ« sesi ata ndryshojnĂ« çfarĂ« Ă«shtĂ« shkruar nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« BibĂ«l. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« (tjetĂ«r) kategori e ndryshme nga zbulesa e tyre e re. ËshtĂ« njĂ« gjĂ« tĂ« pretendosh Shkrimin e plotĂ«suar dhe tjetĂ«r tĂ« ndryshosh fjalĂ«t e sĂ« folurĂ«s sĂ« Zotit. Kultet e bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« nĂ« njĂ« ose dy mĂ«nyra: Ata e ripĂ«rkthejnĂ« BiblĂ«n me njĂ« dituri tĂ« nivelit tĂ« ulĂ«t e tĂ« pabesueshĂ«m (duke e bĂ«rĂ« atĂ« tĂ« thotĂ« çfarĂ« ata duan qĂ« ajo tĂ« thotĂ«) ose tĂ« riformulojnĂ« termat e BiblĂ«s, duke e mjegulluar mesazhin e saj. VetĂ«m disa nga kultet botojnĂ« BiblĂ«n e tyre. MormonĂ«t, DĂ«shmitarĂ«t e Jehovajt, KristadelfianĂ«t si dhe Rruga NdĂ«rkombĂ«tare janĂ« midis tĂ« paktĂ«ve.

Kultet e tjerë janë të kënaqura me riformulimin e termave të Biblës, të cilat, në të vërtetë, prishin përkthimin e saktë. Kur një dijetar i krishterë lexon Biblën, ajo është e përshkruar tej e ndanë vetëm në filtrin e përcaktimeve të Mary Baker Eddy-t. (d.m.th, Zoti është mendja, Jezusi nuk është Krishti, Pagëzimi është zhytje në të vërtetën etj.)

KĂ«to dhe kulte tĂ« tjerĂ« provojnĂ« qenien e tyre duke pretenduar se ato kanĂ« diçka mĂ« tepĂ«r sesa Bibla dhe “mesazhi i pamjaftueshĂ«m” i saj. Kultet nuk kanĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« objektive dhe tĂ« pavarur pĂ«r tĂ« provuar mĂ«simet dhe praktikat e tyre. PĂ«rkundĂ«r kĂ«saj, Bibla na paralajmĂ«ron rreth atyre qĂ« do tĂ« donin tĂ« orvateshin pĂ«r tĂ« ndryshuar ose shtuar FjalĂ«n e Zotit. (FjalĂ«t e urta 30,5-6, Galatasve 1,6-9). Si anĂ«tarĂ« tĂ« KishĂ«s sĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« krishterĂ«, ne mundemi dhe do tĂ« provojmĂ« se gjithĂ« mĂ«simet dhe praktikat tona nĂ« mĂ«nyre objektive dhe tĂ« pavarur me FjalĂ«n e pagabueshme tĂ« Zotit, BiblĂ«n (Veprat 17,11).

Profecitë, shenjat dhe mrekullitë

Si tĂ« krishterĂ« ne besojmĂ« te njĂ« Zot i mbinatyrshĂ«m qĂ« vepron brenda njĂ« bote tĂ« natyrshme. Bibla flet pĂ«r dĂ«shminĂ« e shugurimit tĂ« Tij tĂ« njĂ« individi duke i dhĂ«nĂ« atij dijen e veçantĂ« pĂ«r ngjarjet e ardhshme (profecinĂ«) ose duke e shoqĂ«ruar mesazhin e vet me shenje dhe mrekulli. Gjersa udhĂ«heqĂ«sit e kulteve dĂ«shirojnĂ« tĂ« vendosin veten e tyre nĂ« njĂ« pozicion tĂ« ngjashĂ«m sikurse me tĂ« profetĂ«ve tĂ« BiblĂ«s, nuk Ă«shtĂ« pĂ«r t’u habitur se ata do tĂ« orvaten tĂ« provojnĂ« shĂ«njtĂ«rimin e tyre me profecitĂ« e ngjarjeve tĂ« ardhshme ose me shenja tĂ« veçanta tĂ« tilla si shĂ«rimi ose mrekullitĂ« tĂ« tilla si ngjarjet e çuditshme.

ProfetĂ«t dhe apostujt e KishĂ«s Mormone kanĂ« bĂ«rĂ« disa parashikime tĂ« datuara tĂ« ngjarjeve tĂ« ardhshme. Bibla e KullĂ«s sĂ« RojĂ«s (Watch Tower) dhe Shoqata e FletushkĂ«s (Tract Society), duke nisur me themeluesin e tyre Çarls Tejz Russell ka parashikuar datĂ«n e kthimit tĂ« Krishtit si dhe betejĂ«n e Armagedonit me data tĂ« veçanta. Herbert W. Armstrong, themeluesi i KishĂ«s NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« Zotit (Worldwide Church of God) ka bĂ«rĂ« disa parashikime tĂ« ngjarjeve botĂ«rore. ShkencĂ«tari i KishĂ«s sĂ« Krishtit (The Church of Christ Scientist) plot krenari botoi “NjĂ« shekull i ShĂ«rimeve tĂ« ShkencĂ«s sĂ« KrishterĂ« (A Century of Christian Science Healings), duke shpallur shĂ«rimin e qindra njerĂ«zve sipas metologjisĂ« sĂ« Mery Baiker Eddy. Rruga NdĂ«rkombĂ«tare (The Way International) mburrej me shenjat dhe mrekullitĂ« duke pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu dhe njerĂ«zit e ngjallur prej tĂ« vdekurve.

Pasuesit e Sun Myung Munit) gjenden tĂ« kredhur nĂ« vĂ«gimet e “PrindĂ«rve tĂ« VĂ«rtetĂ«â€ (tĂ« Munit dhe tĂ« gruas sĂ« tij) gjatĂ« lutjes dhe shpesh kĂ«ta shpirtra shfaqen para tyre. Kultet e EpokĂ«s sĂ« re (The New Age Cults) dhe Shkolla e Bashkimit tĂ« Krishterimit (Unity School of Christianity) flasin pĂ«r shĂ«rime befasuese qĂ« nuk pranojnĂ« shpjegime tĂ« rĂ«ndomta.

NjĂ« grup i pĂ«rparuar besimtarĂ«sh tĂ« zellshĂ«m tĂ« Mendimit Transhendental, SiddhitĂ«, pretendojnĂ« ngjarjet mahnitĂ«se tĂ« ecjes pĂ«rmes mureve dhe fluturimit tĂ« trupit nĂ« ajĂ«r. A janĂ« kĂ«ta njerĂ«z nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« duke na dhĂ«nĂ« parashikime dhe profeci tĂ« sakta? A janĂ« mrekulli kĂ«ta ngjarje? ÇfarĂ« lipset tĂ« bĂ«jĂ« njĂ« i krishterĂ« dhe si ta shpjegojmĂ« ne atĂ« qĂ« ngjan tĂ« jetĂ« fenomen jashtĂ« normales? KĂ«to ngjarje lenĂ« pĂ«rshtypje tĂ« forta nĂ« jetĂ«n e shumĂ« anĂ«tarĂ«ve tĂ« kulteve, tĂ« cilĂ«t besojnĂ« se kĂ«to shenje janĂ« provĂ« e bekimit tĂ« Zotit.

I krishteri është i porositur të provojë të gjitha gjërat me fjalën e Zotit. Përkujdesja jonë e parë na vjen nga Besëlidhja e Ripërtërirë 13,1-3:

Por edhe sikur tĂ« ngrihet nĂ« mesin tĂ«nd ndonjĂ« profet ose ndonjĂ« Ă«ndĂ«rrtar dhe tĂ« shtron njĂ« shenjĂ« ose njĂ« mrekulli, dhe sikur ajo shenjĂ« ose mrekulli e parashtruar, tĂ« vĂ«rtetohet, por ai tĂ« thotĂ«: ‘TĂ« ndjekim tĂ« tjerĂ« zota - qĂ« ti nuk i ke njohur - e t’u shĂ«rbejmĂ« atyre, mos dĂ«gjo fjalĂ«t e atij profeti ose Ă«ndĂ«rrtari, sepse Zoti, PerĂ«ndia juaj, ju vĂ« nĂ« provĂ«, pĂ«r tĂ« ditur a e doni ose nuk e doni atĂ« me gjithĂ« zemĂ«r e me gjithĂ« shpirt.

NĂ« fragmentin e mĂ«sipĂ«rm ne duhet tĂ« mbajmĂ« shĂ«nim se disa prej shenjave dhe mrekullive tĂ« mashtruesit me tĂ« vĂ«rtetĂ« mund tĂ« ndodhin. Disa prej tĂ« ashtuquajturave ngjarje tĂ« mrekullueshme nuk mund tĂ« jenĂ« mĂ« tepĂ«r se dredhi tĂ« holla tĂ« bĂ«ra prej reklamaxhijve tĂ« sprovuar. Pasuesit e mĂ«parshĂ«m tĂ« Jim Jonesit thonĂ« se shkrimet e tij ishin drama tĂ« montuara dhe se “kançeret” e nxjerra prej pasuesve tĂ« tij nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« ishin pjesĂ« tĂ« kafshĂ«ve (Phil Kerns, People’s Temple, People’s Tomb, Plainfield, NJ: Logos, 1979, p. 86). Nga ana tjetĂ«r, disa prej shenjave mund tĂ« jenĂ« tĂ« shpjegueshme pĂ«r forcat e errĂ«sirĂ«s tĂ« vĂ«na nĂ« kundĂ«rshtim me mbretĂ«rinĂ« e Zotit.

Në qofshin dredhi mashtruese të njeriut ose forca djallëzore në veprim, atëherë disa prej ndodhive do të marrin pamjen e një mrekullie të vërtetë. Fragmenti ynë nga Besëlidhja e ripërtërirë na tregon se Zoti lejon të ndodhë një gjë e tillë për të vënë në provë përkushtimin dhe dashurinë tonë. Disa njerëz, të cilët janë udhëhequr në mënyrë eksperimentale, nuk do të ndjekin Zotin e vërtetë, por do të shkojnë pas zotave të tjerë bazuar mbi të ashtuquajturat shenja dhe çudira.

Porosia jonë e dytë që vjen nga Besëlidhja e Ripërtërirë 18,20-22 është:

Kurse profeti qĂ« do tĂ« kishte guximin tĂ« fliste, i tradhtuar prej pacipjes, nĂ« emrin tim, çfarĂ« unĂ« nuk i urdhĂ«rova tĂ« flasĂ« ose flet nĂ« emĂ«r tĂ« perĂ«ndive tĂ« huaja, le tĂ« vritet. Ndoshta do tĂ« tĂ« shkojĂ« nĂ«pĂ«r mend tĂ« thuash me vete: ‘Si do tĂ« mund tĂ« dalloj fjalĂ«n qĂ« nuk e ka thĂ«nĂ« Zoti?’; ja shenja; çfarĂ«do qĂ« parakallĂ«zoi profeti nĂ« emĂ«r tĂ« Zotit, e ajo nuk ngjau, kĂ«tĂ« nuk e ka thĂ«nĂ« Zoti: e ka thĂ«nĂ« profeti prej mendjes sĂ« vet me mendjemadhĂ«si. S’ke pse tĂ« kesh frikĂ« prej tij.”

Mesazhi i Zotit Ă«shtĂ« i qartĂ« — qĂ«ndro larg profetĂ«ve gĂ«njeshtarĂ«. AsnjĂ« profet i BiblĂ«s nuk predikoi ndonjĂ« ndodhi qĂ« tĂ« ketĂ« dĂ«shtuar. Kjo nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« pĂ«r profetĂ«t dhe udhĂ«heqĂ«sit e kulteve. Askush nuk ka pasur ndo- njĂ«herĂ« njĂ«qind pĂ«r qind saktĂ«si. Xhem Smith dha tĂ« paktĂ«n dhjetĂ« profecii tĂ« gĂ«njeshtra tĂ« dokumentuara mirĂ«. Bibla e KullĂ«s sĂ« RojĂ«s dhe ShoqĂ«ria e FletushkĂ«s (Tract Society) ka katĂ«rmbĂ«dhjetĂ« profeci tĂ« gĂ«njeshtra. Zoti Armstrong ka dhĂ«nĂ« tĂ« paktĂ«n tetĂ« predikime tĂ« gĂ«njeshtra. Si na thotĂ« Bibla tĂ« zbulojmĂ« njĂ« profet tĂ« gĂ«njeshtĂ«rt? NĂ«se dhe njĂ« nga predikimet e tyre dĂ«shton, atĂ«herĂ« ne mĂ«sojmĂ« se ato nuk ishin dĂ«rguar prej Zotit. Ndryshimi autoritativ midis kulteve dhe krishterimit formon njĂ« tĂ« çarĂ«. Ata zĂ«vendĂ«sojnĂ« strukturĂ«n biblike tĂ« kishĂ«s me udhĂ«heqjen e papĂ«rgjegjshme e tĂ« izoluar. Ata e zvogĂ«lojnĂ« pĂ«rmbushjen e FjalĂ«s sĂ« Shkruar tĂ« Zotit nĂ«pĂ«rmjet pĂ«rkthimeve tĂ« reja dhe fjalĂ«ve tĂ« ripĂ«rcaktuara. Ata e zvogĂ«lojnĂ« autoritetin e BiblĂ«s duke shtuar shkrime tĂ« reja qĂ« kanĂ« njĂ« pozicion tĂ« epĂ«rm.

Ndryshimet doktrinale

Apostulli Pal i thoshte shokut tĂ« tij Titit “tĂ« japĂ« zemĂ«r nĂ« mĂ«simin e shĂ«ndoshĂ« dhe t’ua mbushĂ« mendjen kundĂ«rshtarĂ«ve” (Titi 1,9) NĂ« hapjen e kapitullit tĂ« dytĂ« ai pĂ«rsĂ«rit komentin e tij. “MĂ«so çfarĂ« Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje me mĂ«simin e shĂ«ndoshĂ«â€ (2,1). Ndryshimet doktrinale ndĂ«rmjet kulteve dhe krishterimit janĂ« shumĂ«. Ne besojmĂ« qĂ« tĂ« krishterĂ«t do tĂ« pĂ«rqĂ«ndroheshin nĂ« parimet madhore tĂ« besimit tonĂ« nĂ« tĂ« pĂ«rcaktuarit se ku njĂ« grup qĂ«ndron nĂ« marrĂ«dhĂ«nie me mesazhin e ungjillit. NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ« ne nuk priremi tĂ« diskutojmĂ« transfuzionet e gjakut me DĂ«shmitarĂ«t e Jehovajt ose poligaminĂ« me MormonĂ«t. SidoqĂ« kĂ«to tema, mund tĂ« jenĂ« intelektualisht tĂ« nxitura dhe mund tĂ« çojnĂ« nĂ« njĂ« diskutim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m rreth mĂ«katit tĂ« njeriut dhe dashurisĂ« sĂ« ShpĂ«timtarit tonĂ«, ne sugjerojmĂ« qĂ« ju tĂ« pĂ«rqĂ«ndroheni te thelbĂ«soret, tĂ« tilla si Trinia, hyjnia e Jezu Krishtit, vdekja e tij pajtuese dhe ringjallja trupore, personi dhe hyjnia e Shpirtit tĂ« shenjtĂ«, shpĂ«timi me anĂ« tĂ« hirit dhe doktrinat pĂ«r parajsĂ«n dhe ferrin.

Kultet për natyrën e Zotit

TĂ« gjitha kultet e jokrishtera kanĂ« ose njĂ« pikĂ«pamje tĂ« pamjaftueshme ose njĂ« mohim tĂ«rĂ«sor tĂ« TrinisĂ« sĂ« shenjtĂ«. Doktrina biblike e TrinisĂ«, njĂ« Zot nĂ« Tre persona, zakonisht Ă«shtĂ« sulmuar si tĂ« ishte pagane ose me prejardhje djallĂ«zore. ShkencĂ«tarĂ«t e KrishterĂ«, DĂ«shmitarĂ«t e Jehovajt dhe Rruga, qĂ« tĂ« gjitha mohojnĂ« TrininĂ« duke thĂ«nĂ« se ajo Ă«shtĂ« me prejardhje pagane. MormonĂ«t e pĂ«rdorin fjalĂ«n ‘trini’ pĂ«r tĂ« nĂ«nkuptuar tre zota midis shumĂ« zotave. (IthtarĂ«t e Munit) e pĂ«rdorin fjalĂ«n ‘trini’ pĂ«r tĂ« kuptuar Atin, Munin dhe Birin. Kultet si rrjedhim, shquhen pĂ«r mohimin e tyre tĂ« TrinisĂ«, pĂ«r ngatĂ«rrimin e tyre tĂ« Personave dhe pĂ«r shmangjen e tyre pĂ«r natyrĂ«n e Zotit. Sipas shumĂ« leksioneve tĂ« Dr. Walter Martin pĂ«r kultet “ Ju mund tĂ« jeni nĂ« gabim sa tĂ« humbisni shpirtin tuaj nĂ« pafundĂ«si”.

Kultet për hyninë e Jezusit, vdekjen e tij pajtuese dhe ringjalljen

NjĂ« karakteristikĂ« qĂ« Ă«shtĂ« e pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r tĂ« gjithĂ« kultet Ă«shtĂ« mĂ«simi i gĂ«njeshtĂ«rt i tyre pĂ«r personin, natyrĂ«n dhe veprĂ«n e Jezu Krishtit. Apostulli Pal paralajmĂ«ronte pĂ«r ndekjen e njĂ« ‘tjetĂ«r Jezusi’ (2 Korintasve 11,4),; ’Jezusi tjetĂ«r ‘kurrĂ« nuk do tĂ« kalojĂ« nĂ« qiell. E vetmja rrugĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n ne mund tĂ« jemi tĂ« sigurtĂ« se po ndjekim Jezusin e vĂ«rtetĂ« Ă«shtĂ« tĂ« ruajmĂ« pĂ«rshkrimin biblik tĂ« dhĂ«nĂ« Atij. Kur dikush shkĂ«putet prej indentitetit tĂ« vĂ«rtetĂ« tĂ« Jezusit, ai ka “njĂ« tjetĂ«r Jezus” pa asnjĂ« fuqi fuqi mbrojtĂ«se. ThjeshtĂ« tĂ« ngjiturit e emrit tĂ« Jezusit njĂ« person jobiblik nuk bĂ«n tjetĂ«r veçse i vĂ« kultet nĂ« pozitĂ«n e njĂ«jtĂ« me atĂ« tĂ« mĂ«suesit gĂ«njeshtar tĂ« kohĂ«s sĂ« Palit.

Bibla e bĂ«n tĂ« qartĂ« se Jezusi ishte Zot me trup njeriu, njĂ« person i dytĂ« me TrininĂ« e shenjtĂ« qĂ« jetoi njĂ« jetĂ« pa mĂ«kate mbi kĂ«tĂ« dhe e qĂ« vdiq si sakrificĂ« pĂ«r mĂ«katet e kĂ«saj bote. Tri ditĂ« pas kryqĂ«zimit tĂ« tij, Jezusi u ngrit trupĂ«risht prej vdekjes. PesĂ«dhjetĂ« ditĂ« pas vdekjes ai u ngrit nĂ« qiell, ku tani rri nĂ« anĂ«n e djathtĂ« tĂ« Atit, duke ndĂ«rmjetĂ«suar nĂ« emĂ«r tĂ« besimtarĂ«ve. Ai njĂ« ditĂ«, do tĂ« kthehet fizikisht nĂ« planetin tonĂ« dhe do tĂ« gjykojĂ« tĂ« gjallĂ«t e tĂ« vdekurit ndĂ«rkohĂ« qĂ« do tĂ« ngrejĂ« mbretĂ«rinĂ« e tij tĂ« pĂ«rjetshme. Disa kulte thonĂ« se Jezusi ishte ‘krijuar’ si njĂ« Zot ose qĂ« ai Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« ngjasim-Zoti. AsnjĂ« prej tyre nuk do tĂ« thotĂ« se Ai Ă«shtĂ« i pĂ«rjetshĂ«m si Zot.

Mormonët për shembull, mësojnë se Jezusi ishte një zot midis zotave, duke mohuar kështu natyrën e tij të përjetshme si Zot. Dëshmitarët e Jehovajt besojnë se Jezusi ishte krijuar si Zot ashtu sikurse Mikel Kryeengjëlli. Shkencëtarët e krishterë, Rruga (The Way) dhe ithtarët e Munit, që të gjithë mohojnë hyjninë e Jezusit, duke thënë se Ai ishte si një zot, por jo Zot.

Për vdekjen pajtuese të Krishtit, kultet mohojnë pushtetin e kryqit. Mormonët besojnë se gjaku i Krishtit shlyen vetëm mëkatet e përcaktuara, por jo të gjitha mëkatet. Dëshmitarët e Jehovajt dhe Ithtarët e Munit e shohin këtë si një ngjarje të rëndësishme që filloi procesin e shpengimit, por që çdo individ duhet ta përfundojë vetë punën.

Disa prej kulteve mohojnë ringjalljen fizike të Jezusit. Dëshmitarët e Jehovajt, Shkencëtarët e Krishterë (Christian Scientists) dhe Ithtarët e Munit e mohojnë këtë.

Nuk ka rĂ«ndĂ«si se cilit prej besimeve tĂ« veçanta njĂ« kult mund t’i pĂ«rkasĂ«, emĂ«ruesi i pĂ«rbashkĂ«t qĂ« ata zotĂ«rojnĂ« qĂ« tĂ« gjithĂ«, Ă«shtĂ« mohimi i mĂ«simit biblik pĂ«r hyjninĂ« e vĂ«rtetĂ«, vdekjen pajtuese dhe ringjalljen e Jezu Krishtit.

Kultet për Personin e Shpirtit të Shenjtë

Natyra e Zotit ka tri persona ose qendra tĂ« njĂ«jtĂ«simit personal, Atin, Birin, Shpirtin e shenjtĂ«. Me ‘person’ ne nuk kuptojmĂ« trup, ne kuptojmĂ« gjithĂ« veçoritĂ« e ekzistencĂ«s, — arsyetimin, vullnetin dhe ndjenjat. Shpirti i ShenjtĂ« Ă«shtĂ« njĂ«jtĂ«suar me kĂ«to veti po nĂ« atĂ« mĂ«nyrĂ« sikurse janĂ« Ati dhe Biri. Kultet ndeshen me Shpirtin e ShenjtĂ« nĂ« disa mĂ«nyra. MormonĂ«t e hershĂ«m e ndanin FrymĂ«n e shenjtĂ« nga Shpirti i ShenjtĂ« duke thĂ«nĂ« se Fryma e ShenjtĂ« ishte njeri i veçantĂ« dhe pinjoll i prindĂ«rve tĂ« tij qiellorĂ«, ndĂ«rsa Shpirti i ShenjtĂ« ishte mendja e Atit dhe Birit.

DĂ«shmitarĂ«t e Jehovajt, ShkencĂ«tarĂ«t e krishterĂ«, Rruga (The Way) dhe IthtarĂ«t e Munit mohojnĂ« Shpirtin e shenjtĂ« si dukuri ose si Zot. MormonĂ«t besojnĂ« se Shpirti i ShenjtĂ« Ă«shtĂ« njĂ« dukuri nĂ« formĂ«n njerĂ«zore qĂ« pati lindur nĂ« qiell si shumĂ« zota. FatkeqĂ«sisht, kultet kanĂ« lĂ«nĂ« jashtĂ« bashkĂ«sinĂ« dhe dashurinĂ« qĂ« i krishteri ka me Shpirtin e ShenjtĂ«. Ai qĂ« na drejton drejt sĂ« vĂ«rtetĂ«s sĂ« madhe (Gjoni 16,13) dhe qĂ« na shpall fajtorĂ« pĂ«r mĂ«katin para drejtĂ«sisĂ« dhe gjyqit (Gjoni 16,8) gjithmonĂ« ishte pĂ«rçmuar prej kulteve. TĂ« jesh i lindur prej Shpirtit Ă«shtĂ« dhuratĂ« e Zotit, ndĂ«rsa t’i largohesh dhe ta shash Shpirtin e ShenjtĂ« Ă«shtĂ« mallkim.

Kultet për shpëtimin nëpërmjet veprave

NjĂ« mĂ«sim, i cili Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« krejtĂ«sisht menjanĂ« prej kulteve Ă«shtĂ« ungjilli me hirin e Zotit. Askush nuk Ă«shtĂ« i mĂ«suar nga kultet se mund tĂ« shpĂ«tojnĂ« prej mallkimit tĂ« pĂ«rjetshĂ«m thjesht duke mbĂ«shtetur besimin e tij te Jezu Krishti. Dhe Ă«shtĂ« gjithmonĂ« nĂ« tĂ« besuarit te Jezu Krishti ‘pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« kĂ«të’ ose ‘tĂ« ndjekĂ«sh atë’. TĂ« gjithĂ« kultet lidhen disi me doktrinĂ«n e shpĂ«timit me hir nĂ«pĂ«rmjet fesĂ«.

Mund të jetë pagëzim i dëshirueshëm dhe bindje ndaj ligjeve dhe urdhrave të ungjillit, sikurse në Mormonizëm. Mund të jetë proces dëgjimor i Shkencologjisë, por mund të jenë mantrët[1], përsiatjet dhe psalmet e të Menduarit të Përjetmë dhe të Epokës së Re. Por mund të jenë veprat e mira të Dëshmitarëve të Jehovajt dhe Ithtarëve të Munit. Por prej tyre kurrë nuk është mësuar se vetëm besimi te Krishti do të shpëtojë cilindo. Krishterimi na mëson se veprat e mira janë fryti i shpëtimit (Ef 2,10), por se nuk jemi të shpëtuar në bazë të pagëzimit (1 Korintasve 1,17) as të veprave (Titit 3,5) dhe as përmbaj- tjes së Ligjit (Romakëve 8,3)

Kulte për parajsën dhe ferrin

Të gjitha kultet i kanë ndryshuar mësimet biblike për parajsën dhe ferrin. Te kultet e Epokës së Re dhe tek ata te Shkenca e Mendjes parajsa është shnderruar në një gjendje të mendjes, ndërsa ishte një konfederatë ndërplanetare e perëndive për Mormonizmin dhe për ithtarët e Hare Krishnas[2]. Ferri është krejt i pakuptimtë për Shkencat e Mendjes, Epokën e Re, Dëshmitarët e Jehovajt dhe për Rrugën Ndërkombëtare. Ai është i afërt me Djallin dhe me ata kryejnë mëkat të pafalshëm për mormonizmin.

Asnjë prej kulteve nuk na mëson lavdinë e parajsës si shpërblim për ata që e mbështetin besimin e tyre në Jezu Krishtin. Asnjë prej tyre nuk na mëson mallkimin e përjetshëm dhe ndëshkimin në ferr për mosbesimtarët.

Ndryshimet në interpretim

ShumĂ« pak tĂ« krishterĂ« kanĂ« dĂ«shmuar para njĂ« numri tĂ« madh njerĂ«zish pa u gjendur para vĂ«rejtjes sĂ« çastit me “Epo, ky Ă«shtĂ« pikĂ«risht interpretimi juaj.” PĂ«r vite me rradhĂ« ne kemi vĂ«zhguar verbĂ«rinĂ« e dy grupeve duke akuzuar njĂ«ri-tjetrin pĂ«r interpretim individual. Dhe siç duket, kryesisht tĂ« krishterĂ«t janĂ« tĂ« frikĂ«suar tĂ« pranojnĂ« se duhet tĂ« interpretojnĂ« BiblĂ«n. Nuk ka asnjĂ« gabim nĂ« interpretimin e saj, sa kohĂ« qĂ« interpretimi Ă«shtĂ« i saktĂ«. NdonjĂ«herĂ« dikush ju padit pĂ«r interpretimin e BiblĂ«s dhe ju atĂ«herĂ« mund t’i thoni atij: “Po unĂ« kam njĂ« arsye tĂ« mirĂ« nĂ« interpretimin tim. ÇfarĂ« arsyesh keni ju pĂ«r tuajin?” Interpretimi nuk Ă«shtĂ« aspak pĂ«r t’u druajtur, gjersa ju interpretoni siç duhet njĂ« pasazh. Kultet mohojnĂ« çdo koncept tĂ« vĂ«rtetĂ« biblik pĂ«r interpretimin e BiblĂ«s. Kjo nuk ngjet te krishterimi, por pastorĂ«t dhe mĂ«simdhĂ«nĂ«sit e BiblĂ«s nuk kanĂ« dhĂ«nĂ« parimet se pĂ«rse duhet tĂ« interpretojnĂ« BiblĂ«n nĂ« mĂ«nyrat e sigurta. MbrojtĂ«si i njohur i krishterĂ« Dr. John Warrick Montgomery shprehet se kur ne kemi dĂ«gjuar njĂ« metodĂ« interpretimi fjalĂ« pĂ«r fjalĂ«, atĂ«herĂ« ne jemi duke shkuar para gjurmĂ«ve tĂ« Jezusit dhe tĂ« apostujve, sepse edhe ata, gjithashtu, besojnĂ« nĂ« FjalĂ«n e DrejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« Zotit.

Besimi i plotë te Jezusi dhe apostujt pasqyruar në Shkrimin e shenjtë kërkon aftësi shpjeguese të saktë dhe të kontrolluar. Ata ia kanë nënshtruar bindjet dhe traditat e kohës së tyre Shkrimit të shenjtë; Kështu duhet të bëjmë dhe ne. Ata nuk e vlerësuan Shkrimin e shenjtë si të gabuar ose të vetë-kundërthënë; as ne nuk kemi përse. Ata i morën mrekullitë dhe profecitë e Shkrimit të shenjtë si fakte të drejtpërdrejta; kështu duhet dhe ne. Ata e vlerësuan Shpirtin e shenjtë jo si prodhim të botuesve ose të redaktorëve, por si trashëgim të Moisiut, Davidit dhe shkruesve të tjerë të porsafrymëzuar; dhe ne duhet të ndjekim shembullin e tyre. Ata besuan se ngjarjet e regjistruara në Bibël ndodhën si histori e vërtetë; dhe ne nuk mund të bëjmë më pak. (Faith Founded on Fact, Nashville, TN: Thomas Nelson Publish- ers, 1978, p 223)

Parimet që vijojnë nuk janë të lodhshme as dhe ata që e shndërrojnë një shkollë fetare në përkthyese të rreptë, por do të përputhen me pjesën më të madhe të praktikave. Për interpretimin e çfarëdo fryme të Shpirtit të shenjtë gjenden tri elemente kryesore që duhen mbajtur mend: 1. Teksti; 2. Konteksti; 3. Historia. Teksti na tregon se çfarë thotë fjala. Konteksti na tregon sesi janë vendosur fjalët. Historia na tregon për njerëzit, vendet dhe mjedisin.

Teksti i Shkrimit të Shenjtë

Ka tri rrugĂ« pĂ«r tĂ« studiuar tekstin. Ne do tĂ« japim njĂ« shembull pĂ«r secilĂ«n rrugĂ« nga Dhiata e Re. Rruga e parĂ«, nĂ«pĂ«r tĂ« cilĂ«n ne studiojmĂ« njĂ« tekst Ă«shtĂ« ajo e llojit letrar, me kuptimin e qendrimit, mĂ«nyrĂ«s ose stilit, nĂ« tĂ« cilĂ«n Ă«shtĂ« shkruar teksti. Ne duhet tĂ« dimĂ« se mĂ«nyra ose stili Ă«shtĂ« frymĂ«zuar po aq mirĂ« sa dhe fjalĂ«t e shkruara. NĂ«se Zoti do tĂ« shkruante nĂ«pĂ«rmjet shkrimtarĂ«ve anglezĂ« nĂ« vend tĂ« atyre hebrenj, atĂ«herĂ« ne do tĂ« shpresonim prej Tij tĂ« pĂ«rdorte tĂ« gjitha stilet e sĂ« folurĂ«s sĂ« duhur, qoftĂ« ajo dhe nĂ« idioma, prozĂ«, poezi, alegori, figura tĂ« tĂ« folurit, nĂ« ligjĂ«ratĂ« tĂ« drejtĂ« ose tĂ« zhdrejtĂ«. Jezusi i njihte figurat e ligjĂ«rimit (Shih Gjoni 6,48; 10,7; 15,5). Ne i vlerĂ«sojmĂ« figurat e ligjĂ«rimit nĂ« njĂ« kuptim tĂ« zakontĂ« e tĂ« drejtĂ«pĂ«rdrejtĂ« pĂ«r problemin qĂ« mbanin. NĂ« librin tonĂ« “Arsyet pĂ«rse skeptikĂ«t duhet tĂ« konsiderojnĂ« krishterimin” (San Bernardino, CA: Here’s Life Publishers, 1981) ne japim katĂ«r shembuj pĂ«r figurat e rĂ«ndomta tĂ« ligjĂ«rimit. (Faqet 36-37 sipas origjinalit ose 36-37 sipas pĂ«rkthimit).

Rruga e dytĂ« nĂ«pĂ«r tĂ« cilĂ«n ne vĂ«shtrojmĂ« tekstin Ă«shtĂ« studimi i fjalĂ«s nĂ« kuptimin e fundit tĂ« saj. Duhet tĂ« dimĂ« se fjalĂ«t nuk janĂ« tĂ« rastĂ«sishme nĂ« tekst. Jezusi thoshte se madje asnjĂ« germĂ« e asnjĂ« presĂ« nuk do t’i hiqet Ligjit. (Mateu 5,18). ShumĂ« tĂ« dobishme janĂ« hulumtimet pĂ«r studime fjalĂ«sh nga Dhiata e VjetĂ«r dhe e Re. QoftĂ« me fjalorĂ«t fillestarĂ« si “Renditja alfabetike biblike” nga Strongu dhe “Fjalori biblik shpjegues” nga Vajni ose me fjalorĂ«t e studiuesit tĂ« gjuhĂ«ve, ne vĂ«mĂ« re se pĂ«rdorimet krahasuese, sinonimike, etimologjike dhe historike tĂ« fjalĂ«s sĂ« dhĂ«nĂ«. Rruga e tretĂ« nĂ«pĂ«r tĂ« cilĂ«n ne vĂ«shtrojmĂ« tekstin Ă«shtĂ« studimi i gramatikĂ«s. Gramatika na tregon sesi Ă«shtĂ« pĂ«rdorur fjala nĂ« kuptimin e saj tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« dhe normal. ËshtĂ« interesant tĂ« studiohet sesi lidhet fjala me fjalĂ«t e tjera brenda njĂ« fjalie. NjĂ« gjĂ« tĂ« tillĂ« e zbulon dhe vetĂ« Pali nĂ« argumentimin e pĂ«r pĂ«rdorimin e shumĂ«sit tĂ« emrit (Galatasve 3,16).

Konteksti i Shkrimit

Ka tri lloje konteksesh ku ne mund të vështrojmë. I pari është konteksti i drejtpërdrejtë, i cili përfshin paragrafin që i paraprin menjëherë dhe që ndjek tekstin. Si lidhet ai me temën? Pa kontekstin e Predikimit në Mal ne do ta keqkuptonim Jezusin se po na mëson përsosmërinë absolute njerëzore në vend të dashurisë si Atin tonë qiellor (Mateu 5,48).

Lloji i dytë i kontekstit është konteksti më i gjërë i gjithë librit. Kapitujt dhe ndarjet e tyre janë vënë në Biblën tonë si pika të kollajshme referimi, edhe pse jo gjithmonë sipas ndarjes së saktë të mendimeve dhe ndërtimeve (Shih 1 Korintasve 11,1) si shembull i ndërtimit të ndrequr të ndarjes së kapitulit). Pa konteksin më të gjërë, ne mund të mendojmë se te 1 Gjonit 3,6 na tregohet se ne të krishterët jemi pa mëkate, mirëpo konteksti më i zgjeruar i librit (1 Gjoni 1,8-10) na flet ndryshe.

Lloji i tretĂ« i kontektit Ă«shtĂ« konteksti i plotĂ« i gjithĂ« BiblĂ«s. AsnjĂ« nĂ«nndarje kapitulli nuk Ă«shtĂ« ishull qĂ« rri mĂ« vete nĂ« detin e Shkrimit tĂ« shenjtĂ«. Disa herĂ« na duhet tĂ« vĂ«shtrojmĂ« kontekstin e tĂ«rĂ« BiblĂ«s pĂ«r tĂ« kuptuar njĂ« nĂ«nndarje kapitulli. Tek Zanafilla 3,9 dikush mund tĂ« mendojĂ« se Zoti Ă«shtĂ« i afĂ«rt me dijen, gjersa Ai e pyeti Adamin “Ku je?”, ndĂ«rsa nĂ« konteksin e plotĂ« tĂ« BiblĂ«s kuptojmĂ« se Zoti Ă«shtĂ« i gjithĂ«dijshĂ«m (Jeshaja 46,10; Psalm 139,1-6). Prandaj dhe ne kuptojmĂ« se pyetja qĂ« Zoti i bĂ«ri Adamit nuk ishte shprehje e mosdijes sĂ« tij, por pyetje e qĂ«llimshme pĂ«r ta bĂ«rĂ« Adamin tĂ« rrĂ«fejĂ« mĂ«katin e tij. Fragmentin ne e marrim drejtpĂ«rdrejtĂ«, mirĂ«po konteksti i plotĂ« na e tregon pĂ«rdorimin.

Historia e Shkrimit

Gjenden tri lloje tĂ« historisĂ« nĂ« tĂ« cilat ne do tĂ« mund tĂ« studionim njĂ« tekst tĂ« Shkrimit tĂ« shenjtĂ«. I pari Ă«shtĂ« sfondi ose historia kulturore qĂ« pĂ«rfshin mĂ«nyrat e sjelljes dhe zakonet shoqĂ«rore, tĂ« ligjshme, fetare dhe politike. ËshtĂ« pĂ«r shkak tĂ« njohjes sĂ« kulturĂ«s qĂ« ne mund tĂ« shpjegojmĂ« sesi Jozefi kĂ«rkoi tĂ« ndahej prej MarisĂ« edhe pse ishin vetĂ«m tĂ« fejuar. (Mateu 1,18-20) (Josh McDowell, NjĂ« mbrojtje e gatshme. (San Bernardino, CA: Here’s Life Pub- lishers, 1990, fq. 86)

Lloji i dytë i sfondit ose historisë është ai i elementeve historikë. Këto janë gjërat që ne gjejmë në historinë dhe arkeologjinë jashtëbiblike. Dëshmia rritet çdo vit si për trojet ashtu dhe për përmbajtjen e qyteteve të përmendura në Bibël. Madje dhe dëshmia për hyrjen e Solomonit që ishte e dobishme në kohën e Krishtit, është arkeologjike në natyrën e vet dhe provohet në tempullin që Solomoni vetë ndërtoi. (Gjoni 10,23)

Lloji i tretë i sfondit është ai i elementeve të mjedisit. Ky lloj përfshin bimësinë, kafshët, gjeografinë dhe topografinë. Disa prej tyre mund të zbulohen vetëm në planin arkeologjik, kurse disa mbeten ende të njëjtë edhe sot. Në topografi lexojmë njoftim të drejtpërdrejtë se Jezusi shkoi në Jerusalem (Luka 19,28) i cili edhe sot mbetet po ai. Po dhe shumë kafshë dhe bimë janë po ato (Psalmi 23; Mateu 13,26).

Meqë kemi kaluar përmes kësaj liste, shumë nga ne mund të sjellin ndërmend predikimet që kemi dëgjuar e në të cilat rregullat e shkencës dhe të artit të interpretimit kanë gjetur zbatim. Po kështu dhe gjatë të përsëriturit të përmbajtjes së një predikimi një miku, ndoshta krejt në mënyrë të pandërgjegjshme, ishim duke zbatuar pikërisht këto rregulla interpretimi. Edhe kur një anëtar kulti ju kundërshton interpretimin tuaj të Fjalës së drejtpërdrejtë të Zotit, të paktën ju keni një arsye të fortë të vazhdoni interpretimin.

Kultet, interpretimi, semantika[3]

AsnjĂ« nga kultet nuk ka njĂ« kriter shkencor nga ku tĂ« niset pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« interpretim nĂ« pĂ«rputhje me BiblĂ«n. Zakonisht tekstet-provĂ« tĂ« tyre qĂ«ndrojnĂ« jashtĂ« kontekstit pĂ«r tĂ« justifikuar doktrinat e veçanta tĂ« kulteve. I mbetur pa njĂ« mĂ«nyrĂ« objektive dhe tĂ« arsyeshme pĂ«r tĂ« kuptuar se çfarĂ« na mĂ«son Bibla, anĂ«tari i kultit gjendet nĂ« mĂ«shirĂ«n e trillit teologjik tĂ« udhĂ«heqĂ«sit tĂ« kultit. NĂ« pĂ«rpjekjen e tyre pĂ«r t’i ngjarĂ« kishĂ«s sĂ« krishterĂ«, kulteve u Ă«shtĂ« dashur tĂ« marrin prej terminologjisĂ« sonĂ«, por qĂ« njĂ«kohĂ«sisht vazhdojnĂ« t’u largohen mendimeve tona. Kjo lojĂ« e semantikĂ«s mund tĂ« mbyllet kur ju tĂ« hyni nĂ« bashkĂ«bisedim me pjesĂ«tarin e anĂ«s tjetĂ«r duke e pyetur se çfarĂ« kupton me fjalĂ«t e veta. Ju duhet tĂ« vazhdoni tĂ« pyesni atĂ« gjersa tĂ« ndiheni i sigurt se Ă«shtĂ« arritur njĂ« pĂ«rkufizim nĂ« termat. AtĂ«herĂ« ju do tĂ« mund t’u referoheshit pĂ«rkufizimeve kundĂ«rvenĂ«se, ndĂ«rsa vazhdoni dialogun me tĂ«. Kjo do t’ju ndihmojĂ« tĂ« mbani dy kuptimet e fjalĂ«s. Ja njĂ« shĂ«mbull kur po flisni me njĂ« mormon dhe ai ju pĂ«rmend Atin e tij qiellor, fare mirĂ« ju mund ta pyesni nĂ«se ati i tij Ă«shtĂ« njeri fisnik. Do t’ju duhet ta pĂ«rsĂ«ritni kĂ«tĂ« pyetje disa herĂ«, qĂ« tĂ« merrrni pohimin e bashkĂ«biseduesit. Dhe ndĂ«rkohĂ« qĂ« argumentoni me fenĂ« tuaj dhe theksoni dallimet nĂ« tĂ«, mormoni duhet tĂ« kuptojĂ« se kur flisni pĂ«r shpĂ«timin nĂ«pĂ«rmjet Zotit tĂ« BiblĂ«s, ju nuk po flisni pĂ«r tĂ« njĂ«jtin zot, pĂ«r tĂ« cilin po flet ai.

PĂ«rfundimi

Shumica e këtyre veçorive do të gjenden në çdo kult. Treguesi i vërtetë për një kult është se çfarë thotë ai për njeriun, natyrën dhe veprën e Jezu Krishtit. Të gjitha kultet, në fund të fundit, mohojnë faktin që Jezu Krishti është Bir i Zotit, personi i dytë në Trininë e shenjtë, që shlyeu mëkatin tonë në kryqin e Golgotës dhe që u ringjall ditën e tretë ngadhënjyes mbi vdekjen.


1. Mantrët: nga mantra (Në sanskritisht do të thotë mendimtar). Në hinduizëm është himni i marrë nga Vedat e që këndohet si psalm a lutje.

2. Hare Krishna, Zoti Krishna një nga emrat e Vishna + Krishna. Kult që mbështetet në besimet vedike dhe që kërkon përkushtim të fortë ndaj Krishnës. Ky kult u themelua në SH.B.A në vitin 1966. (Shën i përkth)

3. Semantikë/a (nga freng. sémantique), degë e shkencës së gjuhësisë që merret me natyrën, ndërtimin, zhvillimin dhe ndryshimin e formave të ligjërimit si dhje me kuptimin kontekstual. (Shën i Përkth)

Share|
ï»ż