jump to navigation

Përkufizimi i frymëzimit

Postuar tek: Mospërputhjet në Bibël

Tek letra e dytĂ« e Timoteut kapitulli i tretĂ«, vargu 16 (2 Timoteu 3:16) na Ă«shtĂ« thĂ«nĂ« qĂ« i tĂ«rĂ« Shkrimi Ă«shtĂ« i frymĂ«zuar. Fjala e cila pĂ«rdoret pĂ«r frymĂ«zim Ă«shtĂ« “theopneustos” qĂ« do tĂ« thotĂ« “i frymĂ«zuar nga PerĂ«ndia” qĂ« lĂ« tĂ« kuptohet se ajo qĂ« Ă«shtĂ« shkruar e ka pasur origjinĂ«n e saj tek PerĂ«ndia vetĂ«. Tek 1 Pjetri 1:2 ne lexojmĂ« qĂ« shkrimtarĂ«t kanĂ« qenĂ« tĂ« “shtyrĂ«” nga PerĂ«ndia. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, PĂ«rĂ«ndia e pĂ«rdori secilin shkrimtar, duke pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu edhe personalitetin e tij pĂ«r tĂ« arritur njĂ« punĂ« hyjnore autoritative, sepse PerĂ«ndia nuk mund tĂ« frymĂ«zojĂ« gabimin. Bibla flet shpesh herĂ« pĂ«r frymĂ«zimin e saj: Tek Luka 24:27.44; Gjoni 5:39; dhe tek HebrenjtĂ« 10:7, Jezusi thotĂ« qĂ« ajo qĂ« Ă«shtĂ« shkruar pĂ«r tĂ« nĂ« DhiatĂ«n e VjetĂ«r do tĂ« pĂ«rmbushej.

RomakĂ«t 3:2 dhe HebrenjtĂ« 5:12 i referohen DhiatĂ«s sĂ« VjetĂ«r si Fjala e PerĂ«ndisĂ«. Ne lexojmĂ« tek 1 Korintasit 2:13, “PĂ«r kĂ«to edhe flasim, por jo me fjalĂ« tĂ« mĂ«suara nga dituria njerĂ«zore, por tĂ« mĂ«suara nga Shpirti i ShenjtĂ«”. Kjo Ă«shtĂ« konfirmuar tek 2 Timoteu 3:16, siç e pamĂ« edhe mĂ« lart. Tek 1 Selanikasve 2:13, Pali kur i referohet asaj qĂ« ai kishte shkruar thotĂ«, “…e pritĂ«t atĂ« jo si fjalĂ« njerĂ«zish, por, sikurse Ă«shtĂ« me tĂ« vĂ«rtetĂ«, si fjalĂ« PerĂ«ndie..”. Pjetri gjithashtu flet pĂ«r frymĂ«zimin e Shkrimeve tĂ« Palit tek 2 Pjetri 3:15-16, ku ai pohon qĂ« “… ju ka shkruar vĂ«llai ynĂ« i dashur Pal, sipas diturisĂ« qĂ« iu dha; ashtu bĂ«n ai nĂ« tĂ« gjitha letrat e tij…”. MĂ« herĂ«t, tek 2 Pjetri 1:21, Pjetri shkruan,

“Sepse asnjĂ« profeci nuk ka ardhur nga vullneti i njeriut, por njerĂ«zit e shenjtĂ« tĂ« PerĂ«ndisĂ« kanĂ« folur tĂ« shtyrĂ« nga Shpirti i ShenjtĂ«. “Dhe nĂ« fund tek Zbulesa 22; 18,19 shkrimtari Gjon, duke iu referuar librit tĂ« ZbulesĂ«s thotĂ«, “…se nĂ«se ndokush do t’i shtojĂ« kĂ«tyre gjĂ«rave, PerĂ«ndia do tĂ« dĂ«rgojĂ« mbi tĂ« plagĂ«t e pĂ«rshkruara nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r. Dhe nĂ«se dikush heq nga fjalĂ«t e librit tĂ« kĂ«saj profecie, PerĂ«ndia do t’i heq pjesĂ«n e tij nga libri i jetĂ«s …” Charles Wesley pĂ«rmbledh kĂ«tĂ« pikĂ«pamje tĂ« lartĂ« tĂ« frymĂ«zimit nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« shkĂ«lqyer kur thotĂ«, “Bibla duhet tĂ« jetĂ« ose njĂ« shpikje e njerĂ«zve dhe engjĂ«jve tĂ« mirĂ« ose e njerĂ«zve tĂ« kĂ«qinj dhe demonĂ«ve, apo nga PerĂ«ndia”. MirĂ«po, ajo nuk Ă«shtĂ« shkruar nga njerĂ«zit e mirĂ«, sepse njerĂ«zit e mirĂ« nuk do tĂ« tregonin gĂ«njeshtra duke thĂ«nĂ« “kĂ«shtu thotĂ« Zoti” nuk Ă«shtĂ« shkruar nga njerĂ«zit e kĂ«qinj sepse ata nuk do tĂ« shkruanin pĂ«r kryerjen e veprave tĂ« mira, ndĂ«rsa njĂ«kohĂ«sisht dĂ«nojnĂ« mĂ«katin, dhe veten e tyre me ferrin pra, duhet tĂ« jetĂ« shkruar me anĂ« tĂ« frymĂ«zimit Hyjnor” (McDowell 1990; 178). Si i frymĂ«zon PerĂ«ndia shkrimtarĂ«t?. A i frymĂ«zon ai shkrimtarĂ«t duke i sfiduar zĂ«mrat e tyre qĂ« tĂ« arrijnĂ« lartĂ«si tĂ« reja, ashtu si e gjejmĂ« tek veprat e Shekspirit, Miltonit, Homerit dhe Dikensit, tĂ« cilat janĂ« tĂ« gjitha kryevepra letrare njerĂ«zore?.

Ose ajo qĂ« ai frymĂ«zon pĂ«rmban fjalĂ« tĂ« PerĂ«ndisĂ« - sĂ« bashku me mite, gabime dhe legjenda, duke krijuar kĂ«shtu njĂ« libĂ«r nĂ« tĂ« cilin mund tĂ« gjejmĂ« pjesĂ« tĂ« FjalĂ«s sĂ« PerĂ«ndisĂ«, sĂ« bashku me ato tĂ« njerĂ«zve tĂ« kufizuar dhe tĂ« gabueshĂ«m?. Ose, a janĂ« Shkrimet nĂ« tĂ«rĂ«sinĂ« e tyre, Fjala e pagabueshme e PerĂ«ndisĂ«?. Me fjalĂ« tĂ« tjera, myslimanĂ«t do tĂ« pyesnin, si Ă«shtĂ« kryer ky frymĂ«zim?. A pĂ«rdor PerĂ«ndia diktimin mekanik, i ngjashĂ«m me atĂ« qĂ« ne e gjejmĂ« tĂ« pretendohet pĂ«r Kuranin, apo pĂ«rdor mendjet dhe pĂ«rvojat e shkrimtarĂ«ve?. PĂ«rgjigja e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« qĂ« kontrolli i PerĂ«ndisĂ« ka qenĂ« gjithmonĂ« me ta nĂ« shkrimet e tyre, e tillĂ« qĂ« Bibla nuk Ă«shtĂ« asgjĂ« mĂ« tepĂ«r se “Fjala e PerĂ«ndisĂ« me fjalĂ« tĂ« njerĂ«zve” (McDowell 1990:176).

Kjo do të thotë që Perëndia përdori kulturën dhe traditat e mjedisit të shkrimtarëve të tij, një mjedis që Perëndia e kontrollon në providencën e tij sovrane. Kështu që historia duhet të trajtohet si histori, poezia si poezi, hiperbola si hiperbolë dhe metafora si metaforë, përgjithësimi dhe vlerësimi i përafërt si të tilla, dhe kështu me rradhë. Dallimi midis traditave letrare në kohët Biblike dhe ato në kohën tonë duhet të studiohen gjithashtu. Pasi që, për shembull, të treguarit në mënyrën jokronologjike dhe citimi i pasaktë ishin konvencional dhe të pranueshëm dhe nuk prishnin asnjë pritje në ato ditë, ne nuk duhet t’i trajtojmë këto gjëra si gabime kur i gjejmë tek shkrimtarët e Biblës.

Gjersa nuk Ă«shtĂ« pritur njĂ« saktĂ«si totale e llojit tĂ« caktuar dhe nuk Ă«shtĂ« synuar drejt kĂ«saj, nuk Ă«shtĂ« pra gabim nĂ«se kjo gjĂ« nuk arrihet. Shkrimi Ă«shtĂ« pa gabim, jo nĂ« kuptimin e tĂ« qĂ«nit absolutisht i saktĂ« sipas standardeve moderne, por nĂ« kuptimin e provimit tĂ« pretendimeve tĂ« tij dhe nĂ« arritjen e asaj pĂ«rmase tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s sĂ« fokusuar drejt sĂ« cilĂ«s kanĂ« synuar autorĂ«t e tij. VĂ«rtetĂ«sia e Shkrimeve nuk shfuqizohet me shfaqjen e parregullsive gramatike dhe ato shkrimore nĂ« tĂ«, pĂ«rshkrimeve fenomenale tĂ« natyrĂ«s, raportet e deklaratave tĂ« pavĂ«rteta (p.sh. gĂ«njeshtrat e Satanit), ose mospajtimet e dukshme midis njĂ« fragmenti dhe njĂ« tjetri. Nuk Ă«shtĂ« e drejtĂ« tĂ« vendosĂ«sh tĂ« ashtuquajturin “fenomen” tĂ« Shkrimit kundĂ«r mĂ«simit tĂ« Shkrimit nĂ« lidhje me vetveten. Nuk duhet tĂ« injorohen mospajtimet e dukshme.

Zgjidhja e tyre, kur ajo mund tĂ« arrihet nĂ« mĂ«nyrĂ« bindĂ«se (ashtu si ne jemi pĂ«rpjekur nĂ« kĂ«tĂ« letĂ«r), do tĂ« inkurajoj besimin tonĂ«. MirĂ«po, aty ku tani pĂ«r tani asnjĂ« zgjidhje bindĂ«se nuk Ă«shtĂ« e pranishme, ne do ta nderojmĂ« dukshĂ«m PerĂ«ndinĂ« duke i besuar zotimit tĂ« tij qĂ« Fjala e tij Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«, pĂ«rkundĂ«r kĂ«tyre gjĂ«rave, dhe duke mbajtur besimin tonĂ« qĂ« njĂ« ditĂ« ato gjĂ«ra do tĂ« zbulohen tĂ« kenĂ« qenĂ« iluzione. Kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« shpresĂ« e verbĂ«r. PĂ«r shembull, njĂ« shekull mĂ« parĂ« ishin pĂ«rafĂ«rsisht 100 pjesĂ« tĂ« trupit, funksioni i tĂ« cilave ishte misterioz pĂ«r mjekĂ«t, dhe njerĂ«zit do tĂ« thonin “ky Ă«shtĂ« njĂ« fakt pĂ«r evolucionin sepse kĂ«to pjesĂ« janĂ« pjesĂ« tĂ« lĂ«na anash qĂ« nuk na nevojiten mĂ«”. MegjithatĂ«, pĂ«r shkak tĂ« kĂ«rkimeve tĂ« kujdesshme dhe tĂ« vazhdueshme tani kemi mbetur vetĂ«m me njĂ« organ nĂ« trup i cili duket tĂ« jetĂ« i tepĂ«rt. Me kohĂ«, ndoshta ne do tĂ« gjejmĂ« pĂ«rdorim pĂ«r atĂ« organ. Ky parim mund tĂ« shihet gjithashtu edhe me BiblĂ«n. Ka aq shumĂ« “mospajtime” qĂ« janĂ« sqaruar pĂ«r shkak tĂ« kĂ«rkimeve dhe kuptimit mĂ« tĂ« madh. NĂ«se Shabbir-i do tĂ« ishte para njĂ« shekulli ose 25 vite mĂ« parĂ« lista e tij do tĂ« ishte shumĂ« lehtĂ« me 1001 mospĂ«rputhje.

Pasi fakte tĂ« reja po zbulohen, ne vazhdimisht jemi duke gjetur pĂ«rgjigje pĂ«r shumĂ« nga misteret historike. Prandaj ne kemi çdo arsye pĂ«r tĂ« besuar qĂ«, nĂ« kohĂ«n e PerĂ«ndisĂ«, pjesa tjetĂ«r do tĂ« zgjidhet gjithashtu. Ne jemi plotĂ«sisht tĂ« vetĂ«dijshĂ«m qĂ« kriteri i tĂ« krishterĂ«ve pĂ«r zbulesĂ«n nuk Ă«shtĂ« i pranueshĂ«m pĂ«r myslimanĂ«t, pasi qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« kundĂ«rshtim tĂ« dukshĂ«m mĂ« atĂ« tĂ« tyrin. Tani, duke krahasuar thjeshtĂ« konceptin Biblik kundĂ«r Nazilit ose Tanzilit (“tĂ« zbritur”) qĂ« ata pretendojnĂ« pĂ«r Kuranin e tyre, myslimanĂ«t dĂ«nojnĂ« veten e tyre me hipokrizi, pasi qĂ« kĂ«rkojnĂ« nga Dhiata e Re diçka qĂ« ata nuk e kĂ«rkojnĂ« nga zbulesat e mĂ«parshme, Tevrati dhe Zeburi, edhe pse tĂ« dyja nderohen nga tĂ« gjithĂ« myslimanĂ«t si zbulesa tĂ« frymĂ«zuara njĂ«lloj. MyslimanĂ«t besojnĂ« qĂ« Mojsiu shkroi Tevratin dhe Davidi shkroi Zeburin. MirĂ«po, asnjĂ«ri prej tyre s’ka pohuar qĂ« i kanĂ« marrĂ« zbulesat e tyre pĂ«rmes transmetimit nazil (“tĂ« zbritur”). Prandaj, pse insistohet nĂ« njĂ« gjĂ« tĂ« tillĂ« pĂ«r DhiatĂ«n e Re, veçanĂ«risht kur dokumenti nuk deklaron diçka tĂ« tillĂ« pĂ«r vetveten? Arsyeja themelore ndoshta ndodhet nĂ« besimin e myslimanĂ«ve qĂ« Kurani, pasi qĂ« Ă«shtĂ« zbulesa e vetme qĂ« erdhi “e papenguar” nga ndĂ«rhyrja njerĂ«zore, Ă«shtĂ« kĂ«shtu shpallja mĂ« e qartĂ« e fjalĂ«s sĂ« Allahut, dhe prandaj tejkalon tĂ« gjitha zbulesat e mĂ«parshme, aq sa edhe i anulon ato, pasi qĂ« supozohet qĂ« ato janĂ« korruptuar pĂ«rmes kufizimeve tĂ« autorĂ«ve njerĂ«zor.

U la pa u përmendur edhe ironia verbuese që pretendon se zbulesa nazile për Kuranin vjen nga një burim i vetëm, nga njeriu të cilit supozohet se i është zbuluar, pra Muhamedit. Deri tani nuk ka dëshmitarë të jashtëm, si përpara ashtu edhe në atë kohë që mund ta vërtetojnë dëshminë e Muhamedit. Nuk janë siguruar as mrekullitë për të mbështetur me prova pohimet e tij, dhe nuk ka asnjë dokument të njohur për një Kuran të tillë nga shekulli në të cilin pretendohet të jetë zbuluar (shiko fletën në lidhje me historinë e Kuranit kundrejt asaj të Biblës). Edhe nëse ne nuk do të merrnim parasysh problemet historike për Kuranët e hershëm, një problem tjetër ka të bëj me traditat e shumta myslimane të cilat flasin për kopjet e ndryshme të dorëshkrimeve Kuranore që kanë qenë mbizotëruese gjatë sistemimit të recensionit Uthmanik të Kuranit në mes të shekullit të shtatë, dhe që të gjitha kopjet konfliktuoze janë shkatërruar, kështu që ne nuk mund ta dimë sot nëse Kurani që kemi ne është i ngjashëm me atë që është zbuluar që në fillim.

Atë që myslimanët duhet ta kuptojnë është që të krishterët gjithmonë kanë pohuar që Fjala e Perëndisë, Bibla, vërtet është shkruar nga njerëzit, por këta njerëz kanë qenë gjithnjë nën frymëzimin e drejtëpërdrejtë të Shpirtit të Shenjtë (2 Pjetri 1:20-21). Gjersa Kurani është i deklaruar të jetë i lirë nga çdo element njerëzor, Perëndia në Bibël ka zgjedhur qëllimisht që të zbulojë Fjalën e Tij përmes individëve që kanë qenë profet dhe apostuj të frymëzuar, kështu që Fjala e Tij do t’i komunikohej njerëzimit jo vetëm në mënyrë të saktë dhe gjithëpërfshirëse, por do t’i komunikohej gjykimit dhe aftësive të tyre kuptuese gjithashtu. Këtë gjë Kurani nuk mund ta bëjë nëse nuk ka asnjë element njerëzor, siç është deklaruar në përgjithësi. Ekzistojnë edhe probleme të tjera me pohimin që mbajnë myslimanët që Bibla është plot me mospërputhje. Për shembull, çfarë do të bëjnë atëherë myslimanët me autoritetin që Kurani i tyre ia jep Biblës?.