jump to navigation

Zbulesa e Kuranit

Postuar tek: Mbi Kuranin

Islamizmi, sikurse krishtĂ«rimi, beson se PerĂ«ndia (Allahu) dĂ«shiron te komunikojĂ« me njerezimin Por, ndryshe nga krishterimi, islami na tregon se Allahu eshte i largĂ«t, dhe se ai nuk duhet te zbulojĂ« veten e tij njerĂ«zimit ne nivelin personal, dhe Ă«shtĂ« kjo arsyeja pse Allahu Ă«shtĂ« detyruar tĂ« angazhojĂ« profetĂ«t e caktuar, te cilĂ«t janĂ« te njohur si resul, qe nenkupton ‘i Derguari’. KĂ«ta profete janĂ« njerĂ«z tĂ« thjeshtĂ« dhe tĂ« fundit, edhe pse atyre iu Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« nje status i veçantĂ«, dhe rrjedhimisht tĂ« mbrojtur nga Perendia. Pasi qĂ« Allahu Ă«shtĂ« aq i pĂ«rkryer dhe i pa arritshĂ«m, zbulesa nĂ« islam thjesht Ă«shtĂ« njĂ« rrugĂ«: nga Perendia tek njerezimi, nĂ«pĂ«rmjet profetĂ«ve. PĂ«rderisa supozohet se secili profet ka pĂ«rmbushur misionin e tij duke prodhuar librin, zbulesen perfundimtare, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« me e rĂ«ndesishmja, sipas myslimaneve, Ă«shtĂ« ajo e dhĂ«nĂ« profetit tĂ« fundit Muhamedit: Kurani. Kurani, nĂ« tĂ« cilin besojnĂ« myslimanet, Ă«shtĂ« plotesisht kopjim fjalĂ« pĂ«r fjalĂ« i zbulimit final tĂ« Allahut, tĂ« cilat janĂ« te themeluara nĂ« pllakat origjinale tĂ« cilat gjithĂ«monĂ« kanĂ« ekzistuar nĂ« parajsĂ«.

MyslimanĂ«t theksojne suren 85:21-22 “Perkundrazi, ai Ă«shtĂ« Kuran i famshem, (i gdhendur) nĂ« njĂ« pllakĂ« tĂ« ruajtur mirĂ«.”

Shkollarët islamikë pohojnë se ky pasazh i referohet pllakave të cilat kurrë nuk janë krijuar. Ata besojnë se Kurani është identik me librin e përhershem qiellor, sa i përket edhe shënjave të pikesimit, titujve dhe ndarjeve të kapitujve (pse perkthimi modern ende nuk mund të pajtohet se çfarë ato ndarje janë, është evidente kur provojnë t’u referohen ndonjë ajeti për krahasimin e një vargu me tjetrin).

Sipas traditĂ«s muslimane, kĂ«to “zbulime” jane dĂ«rguar poshtĂ« (Tanzil ose Nazil) (sura 17:85), nĂ« parajsĂ«n me tĂ« ulĂ«t tĂ« shtatĂ« parajsave nĂ« kohen e muajit tĂ« Ramazanit, gjatĂ« natĂ«s se fuqise apo fatit (‘lailat al Kadr’) (Pfander, 1910:262). Prej aty iu Ă«shtĂ« zbuluar Muhamedit nĂ« venie, pĂ«rderisa lindi nevoja, pĂ«rmes Ă«ngjĂ«llit Gabriel (sura 25:32). Rrjedhimisht, çdo letĂ«r dhe çdo fjalĂ« Ă«shtĂ« e liruar nga ndonjĂ« ndikim njerĂ«zor, i cila i jep Kuranit nje aureole tĂ« autoritetit, madje edhe shenjtĂ«ri, dhe duhet tĂ« nderohet si e tillĂ«. Ă‹shtĂ« mbetur pa thĂ«nĂ« ironia vĂ«rbuese qĂ« deklaron pĂ«r nazil zbulesen e Kuranit, nga njĂ« burim i vetĂ«m, tek njeriu tĂ« cilit me sa duket iu Ă«shtĂ« zbuluar Muhamedit.

Nuk ka dëshmitarë të jashtëm para ose gjatë kohës, të cilët mund të vërtetojnë dëshmine e Muhamedit; as për mrekullite nuk ka kusht që të konkretizohet deklarimi i tij.

Ne fakt, dĂ«shmia pĂ«r autoritetin e zbulesĂ«s sĂ« PerĂ«ndise, tĂ« cilen Bibia prerazi e nxjerre ne dritĂ«, nĂ« Kuran fare nuk Ă«shtĂ« prezente, d.m.th. qĂ« zbulesa e PerendisĂ« ( dmth profeti ) duhet tĂ« flasĂ« nĂ« emer tĂ« PerĂ«ndisĂ«, Jahveh, qĂ« mesazhi duhet tĂ« pĂ«rshtatet me zbulesen e cila ka kaluar me herĂ«t, dhe duhet tĂ« bĂ«jĂ« parashikime tĂ« cilat duhet tĂ« jenĂ« tĂ« verifikueshme dhe se zbulesa duhet tĂ« percillet me shenja dhe mrekulli me qellim qĂ« t’i jipet autoriteti si e ardhur nga Perendia. Pasi qĂ« kĂ«to i mungojnĂ«, nĂ« rastin e profetit Muhamed, dhe Kuranit, pĂ«r ata nga ne tĂ« cilĂ«t janĂ« tĂ« krishterĂ«, duket nĂ« tĂ« vertetĂ« se Ă«shtĂ« Kurani e jo Bibia ajo e cila ka dalĂ« si nje dokument mĂ« njerĂ«zor. Ende, myslimanĂ«t vazhdojnĂ« tĂ« besojnĂ« se fjalet e sakta arabe tĂ« cilat i gjejmĂ« nĂ« Kuran janĂ« ato tĂ« cilat ekzistojne pĂ«rhere nĂ« pllakat origjinale tĂ« gurit, nĂ« parajsĂ«. Kjo, sipas tyre, e bĂ«n Kuranin “NĂ«nĂ«n e Librave” (referohet nĂ« sura 43:3). MyslimanĂ«t besojnĂ« se nuk ka asnje liber apo zbulim i cili mund te krahasohet me tĂ«. Ne fakt, nĂ« tĂ« dy suret, 2:23 dhe 10:37-38, gjejme nje sfidĂ« “pĂ«r tĂ« prezantuar disa libra tĂ« tjera me njĂ« bukuri tĂ« barabartĂ«,” (sfide me te cilen do te mirrerni mĂ« vonĂ«). Ky zbulim final, sipas islamit, Ă«shtĂ« i perkryer, dhe i rrjedhshĂ«m, pĂ«rtej kapacitetit pĂ«r supozim apo kritikim. Çka nĂ«nkupton kjo Ă«shtĂ« se Kuranin tĂ« cilin ne e posedojmĂ« sot Ă«shtĂ« dhe gjithmonĂ« ka qĂ«nĂ« i fundit dhe i pastĂ«r, i cili ndalon çfarĂ«do mundĂ«sie. PĂ«r verifikuar apo falsifikuar tekstin. Pasi qĂ« Allahu Ă«shtĂ« i ndĂ«ruar thellesisht si njĂ« zotĂ«ri nga robi, kĂ«shtu qĂ« fjala e tij duhet te nderohet njĂ«soj.

Çfarë atëhere duhet të bëjmë me problemet të cilat ekzistojnë në Kuran? Nëse është një liber aq i përkryer, siç pohojnë myslimanët, atëhere duhet t’i qëndrojë ballë çdo kritike. Çfarë duhet të bëjme me shumë kundërshtime, gabime faktike dhe pohime qesharake që i bënë? Për më tutje, kur ne shikojmë më me kujdes tekstin të cilin e kemi ne posedimin tonë sot, që supozohet se është kodifikimi final i Kuranit nga Uthmani, i përmbledhur sipas Zaid ibn Thabit, nga kopja e dorëshkrimit të Hafsahut, ne jemi në një mëdyshje nga ndryshimet e tij dhe të kater dorëshkrimet koekzistuese të Abdullah Masoud, Abu Musa, dhe Ubajj, të gjithat kanë devijime dhe fshirje në mes tyre.

Një problem tjetër ka të bëje pikerisht me deklarimet e tij. Për arsye të përkryeshmërise së tij ne nuk duhet të hetojmë përmbajtjen e tij, që sipas traditës muslimane, rrjedh nga jeta e vonëshme e Muhamedit të periudhës mediniane (10 vitet e fundit), dhe kështu përmban rregullat dhe rregulloret themelore për strukturat sociale, ekonomike, dhe politike, shumica prej të cilave janë huazuar nga traditat ligjore të kulturës bizantine dhe persiane, duke na lënë me një dokument të shek. VII-IX i cili nuk është adoptuar lehtë në shekullin XX.

Si të krishterë, ky hetim është i rëndësishem. Bibla si kontrast nuk është thjesht nje liber me rregulla dhe rregullore rigoroze e cila merr një kontekst të veçantë historik dhe e përkufizon atë për të gjitha kohët dhe të gjithë njerezit. Në vënd të kësaj, ne gjejmë në Bibel principe të gjera të cilat mund t’i aplikojmë në çfarëdo kohe dhe kulture (si stilet e adhurimit, muzikës, veshjes dhe të gjithat ato që mund dhe janë duke u kontekstualizuar në ndryshimet e kulturave në të cilat sot kisha e gjen veten). Si rezultat Bibla është shumë më shumë e adaptueshme dhe konstruktive për shoqërinë tonë. Pasi që ne nuk e kemi konceptin e zbulimit të Nazilit, ne nuk kemi frike ne kerkimin dhe përpjekjet për të kuptuar kontekstin e asaj se çfarë autori dëshironte të thoshte (procesi i analizimeve historike). Unë e ndjej se ky është thelbi i problemeve mes pikëpamjeve të islamit dhe krishterimit mbi zbulesën. Te krishterët besojnë se Perëndia është i interesuar që t’ia shfaq vetveten krijimit të tij. Që nga koha e krijimit ai ka vazhduar ta bëjë ate në mënyra të ndryshme. Bukuria, fuqia dhe urtësia e nderlikuar e tij është shfaqur në univers dhe përreth nesh, kështu që njerezimi kurrë nuk mund të thotë se kurrë nuk njeh Perendinë.

Kjo Ă«shtĂ« ajo çfare disa teologe deshirojnĂ« ta quajnĂ« “zbulim i pĂ«rgjithshem”. Por PerĂ«ndia gjithashtu ka zgjedhur ta zbuloje vetveten nĂ« mĂ«nyre mĂ« tĂ« qartĂ«; atĂ« tĂ« cilĂ«n disa shkollare e quajne “zbulim special.” KĂ«tĂ« ai e bĂ«nĂ« nepĂ«rmjet profetĂ«ve, tĂ« cilĂ«t janĂ« dĂ«rguar me fjalĂ« specifike dhe nĂ« kohĂ« specifike, nĂ« vĂ«nd specifik dhe tek njerezit specifikĂ«. FatkeqĂ«sisht, shumĂ« nga ajo qĂ« iu Ă«shtĂ« zbuluar atyre njerĂ«zve Ă«shtĂ« harruar shumĂ« shpejtĂ«. MĂ«ndja njerĂ«zore ka kapacitet tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m pĂ«r tĂ« qĂ«nĂ« plotĂ«sisht e pavarur nga Perendia, dhe qĂ« tĂ« mendojnĂ« pĂ«r tĂ« vetĂ«m kur janĂ« nĂ« krizĂ« apo pranĂ« vdekjes. Prandaj, PerĂ«ndia e pa gjĂ«ndjen e vĂ«shtire tĂ« krijimit tĂ« tij dhe nĂ« dashurine dhe dhembjen e tij pĂ«r krijirnin e tij, vendosi tĂ« bĂ«jĂ« diçka pĂ«r tĂ«. PerĂ«ndia vendosi ta zbulojĂ« veten krijimit tĂ« tij nĂ« mĂ«nyre direkte, pa asnje agjent faktor ndĂ«rhyrĂ«s. Ai bĂ«ri kĂ«tĂ« gjithashtu pĂ«r tĂ« korrigjuar marrĂ«dhĂ«nien me njerĂ«zimin e cila ishte thyer qĂ« nga fillimi, nĂ« kopshtin e Edenit. Kjo Ă«shtĂ« nĂ« pajtueshmĂ«ri me PerĂ«ndine i cili Ă«shtĂ« personalisht i pĂ«rfshire me krijimin e tij. Thjesht, PerĂ«ndia vetĂ« erdhi t’ia zbuloje veten e tij njerezimit. Ai vetĂ« mori trajtĂ«n e njeriut, foli gjuhĂ«n tonĂ«, pĂ«rdori format tona tĂ« shprehurit, dhe u bĂ« njĂ« shĂ«mbull i sĂ« vĂ«rtetĂ«s sĂ« tij pĂ«r ata te cilĂ«t ishin dĂ«shmitaret e tij, kĂ«shtu ne qĂ« jemi tĂ« kufizuar dhe njerezor tĂ« mund ta kuptojme atĂ« mĂ« mirĂ« i cili Ă«shtĂ« i pakufizueshem dhe hyjnor dhe pĂ«rtej tĂ« gjtha kuptimeve njerĂ«zore, ashtu si lexojme tek Hebrenjeve 1:1-2:

“PerĂ«ndia, mbasi u foli sĂ« lashti shumĂ« herĂ« dhĂ« nĂ« shumĂ« mĂ«nyra etĂ«rve me anĂ« tĂ« profeteve, se fundi, kĂ«to dite na ka folur me ane te Birit, tĂ« cilin e beri trashegimtar tĂ« tĂ« gjitha gjĂ«rave, me anĂ« tĂ« cilit e krijoi dhe gjithĂ«sinĂ«.”

Në Jezus Krishtin ne shohim Perëndinë e zbuluar tek njerëzimi në mënyrë të përsosur. Kjo tejkalon zbulimin special. Kjo është zbulese e per­sonifikuar! Prandaj, Bibla e njofton botën tek Jezus Krishti. Ështe një zbulim sekondar për të gjitha qëllimet praktike. Është thjesht një dëshmi për zbulimin e Perëndise. Bibla na tregon për jeten e tij, duke përmëndur se çfarë ka bërë dhe ka thëne, dhe pastaj i parashtron këto mësime për boten sot. Është thjesht nje liber i cili orientohet në një person. Prandaj, ne mund ta shfrytëzojme librin për të mësuar për personin, por në fund, duhet të shkojmë tek zbulesa e fundit, Jezusi, që në të vërtetë mund të kuptojmë se kush Perëndia është.

Dhe kjo është zbulesa specifike për ne sot, sepse Perëndia thjesht nuk e ka ndërprerë zbulimin e tij me Jezus Krishtin, ai ende dëshiron të ketë një marrëdhënie me krijimin e tij, dhe ka vazhduar zbulimin e tij në mënyre të mishërimit. Zbulimi i tij që është duke ndodhur vazhdon nga ajo kohë e gjer më tani përderisa ai e zbulon veten e tij përmes vetes së tij, Shpirtit të Shenjte, ngushelluesit, i cili na bindë për fajësine në lidhje me mëkatin, na drejton tek e vërteta, na tregon se çka për të ardhur, dhe sjelle lavdi për Jezusin (Gjoni 16:7-15). Jezusi është zbulesa më e vërtetë.

E gjejmĂ« kĂ«tĂ« nĂ« BibĂ«l. Por ende kjo nuk Ă«shtĂ« e tĂ«ra, pasi Shpirti i ShenjtĂ« vazhdon tĂ« na bĂ«jĂ« atĂ« tĂ« njour edhe sot, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye shkrimi ynĂ« bĂ«hĂ«t i gjallĂ« dhe kuptimplotĂ« pĂ«r ne. PĂ«r myslimanĂ«t kjo mund te tingĂ«llojĂ« nĂ« mĂ«nyre kunfuze, dhe sigurisht kĂ«rcĂ«nuese, pĂ«rderisa nuk pranohet zbulesa e fundit e PerĂ«ndisĂ«, e pretenduar nga myslimanĂ«t. Ndoshta pĂ«r ta sqaruar kĂ«tĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« do tĂ« mund t’i ndryshonim shpjegimet. NĂ« vĂ«nd se ta krahasojmĂ« Kuranin me BiblĂ«n, siç tentojnĂ« shumĂ« apologjet, kishte me qĂ«nĂ« mĂ« e dobishme qĂ« Kurani tĂ« krahasohet me Jezusin. Bibla (posaqĂ«risht Dhiata e Re) rrjedhimisht, Ă«shtĂ« dĂ«shmi e shoqĂ«ruesve tĂ« Jezusit, duke deshmuar pĂ«r atĂ« se çfarĂ« ka thĂ«nĂ« dhe bĂ«rĂ«. PĂ«r tĂ« vazhduar njĂ« hap pĂ«rpara, ne do tĂ« mund ta krahasonim BiblĂ«n me hadithet, ose “tarikhet”, dhe “sira” e profetĂ«ve dhe “tafsirin”, tĂ« gjitha kĂ«to komentojnĂ« mbi historinĂ« dhe mĂ«simet e profetĂ«ve dhe Kuranit. PĂ«rderisa kjo do tĂ« mund tĂ« na ndihmonte qĂ« t’u sqarojmĂ« BiblĂ«n myslimanĂ«ve, ne duhet tĂ« jemi tĂ« kujdesshĂ«m qĂ« tĂ« nĂ«nvizojmĂ« atĂ« se Dhiata e Re me se shumti flet pĂ«r atĂ« se çfarĂ« Jezusi tha, pĂ«r PorosinĂ« e tij. NĂ« anĂ«n tjetĂ«r hadithet flasin pĂ«r jetĂ«n e Muhamedit, çfarĂ« ka bĂ«rĂ« ai, aty-ketu dhe interpretim i asaj qĂ« ai kishte thĂ«nĂ«. Ne kĂ«tĂ« dritĂ« nuk ka krahasim nĂ« mes kĂ«tyre dy zbulesave, Jezusit dhe Kuranit. Kurani njĂ« libĂ«r me gjithĂ« ato tĂ« meta dhe mangĂ«si pamjftueshmĂ«ri, vĂ«rtetĂ«sia e tij pushon dobet nĂ« kraharorin e njĂ« njeriu tĂ« kufizuar, qĂ« ai vetĂ« ka disa identifikime si profet, nuk krahasohet me Jezusin, njeriu, i nderuar si i pamĂ«kat, si tek myslimanĂ«t dhe te krishterĂ«t, i ciIi, sipas FjalĂ«s sĂ« tij, i pamekat Ă«shtĂ« vetĂ« Perendia, dhe pĂ«r ketĂ«, njĂ« zbulese e pĂ«rsosur, pĂ«r tĂ« kuptuar shumĂ« e shumĂ« thjesht se kush Ă«shtĂ« Jezusi atĂ«here. Do mund tĂ« ndihmonte ky argument per t’iu prezantuar myslimanĂ«ve Jezusin, sesa te filloni me ndonjĂ« hyjni tjetĂ«r.